Sinh hiệu tham khảo của người lớn lúc nghỉ
Khoảng tham khảo lúc nghỉ của mạch, huyết áp, nhịp thở, nhiệt độ và SpO2 ở người lớn, kèm cách đo đúng tại nhà và dấu hiệu cần cấp cứu.
Khoảng tham khảo lúc nghỉ
Khoảng tham khảo áp dụng cho lúc nghỉ, lúc thức và không sốt. Các tài liệu chuyên môn nêu những khoảng hơi khác nhau; bác sĩ có thể đặt mức riêng cho từng người.
- Mạch: khoảng 60–100 lần mỗi phút; người tập luyện đều có thể thấp hơn mà vẫn khoẻ.
- Nhịp thở: khoảng 12–20 lần mỗi phút.
- Huyết áp: dưới 120/80 mmHg thường được gọi là bình thường. Nhiều hướng dẫn lấy mốc từ 140/90 mmHg khi đo nhiều lần tại phòng khám, và 135/85 mmHg khi đo tại nhà, để bác sĩ xem xét chẩn đoán tăng huyết áp.
- Nhiệt độ: quanh 36,1–37,2 độ C, thay đổi theo giờ trong ngày và vị trí đo.
- SpO2: ở người khoẻ thường từ 95% trở lên.
Đo cho đúng
- Ngồi nghỉ vài phút, lưng tựa, chân đặt trên sàn, không nói chuyện; băng quấn ngang mức tim.
- Tránh đo trong vòng nửa giờ sau khi hút thuốc, uống cà phê, vận động hoặc lúc đang buồn tiểu.
- Đo SpO2 khi tay ấm, ngồi yên, móng tay không sơn; chờ con số ổn định rồi mới đọc.
- Đếm mạch và nhịp thở trọn một phút nếu thấy không đều.
Khi nào không chờ đo lại
- Đau ngực, vã mồ hôi, hồi hộp kèm choáng.
- Yếu liệt một bên, méo miệng, nói khó, nhìn mờ đột ngột.
- Huyết áp rất cao kèm đau đầu dữ dội, hoặc tụt thấp kèm lạnh tay chân, lơ mơ.
- Khó thở, thở gắng sức, tím môi hoặc đầu chi.
- Lơ mơ, khó đánh thức, co giật hoặc ngất.
- Những trường hợp trên: gọi cấp cứu 115.
Điều con số không nói được
Người có bệnh phổi mạn, bệnh tim, đang mang thai hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng tới nhịp tim có thể được bác sĩ đặt khoảng mục tiêu khác với bảng này. Một lần đo lệch chưa nói lên điều gì; xu hướng qua nhiều lần đo đúng cách mới đáng mang đi khám.
Tra loại khác
Cách dùng
- Chọn nhóm tuổi của người được đo.
- So số đo với khoảng tham khảo, nhớ rằng khoảng này dành cho lúc nghỉ, lúc thức và không sốt.
- Đọc phần lưu ý cách đo của nhóm tuổi đó; nếu số đo lệch, đo lại đúng cách sau khi nghỉ vài phút.
- Ghi số đo, giờ đo và hoàn cảnh vào sổ để mang tới bác sĩ. Có dấu hiệu ở khung cảnh báo thì gọi cấp cứu thay vì đo lại.
Hỏi đáp
Vì sao mỗi nơi ghi một khoảng hơi khác nhau?
Các khoảng tham khảo được rút ra từ những nhóm người khác nhau và được làm tròn theo cách khác nhau, nên giữa các sách và các hướng dẫn luôn có chênh lệch nhỏ ở hai đầu. Điều đó không ảnh hưởng tới cách dùng: con số chỉ là điểm bắt đầu để để ý, không phải lằn ranh giữa khoẻ và bệnh.
Trẻ sốt hoặc vừa khóc thì có so với bảng được không?
Không nên. Sốt, khóc, vận động, sợ hãi đều làm mạch và nhịp thở tăng lên. Hãy đo lại khi trẻ đã yên, và nếu trẻ đang sốt thì ghi rõ nhiệt độ lúc đo để bác sĩ đọc con số trong đúng hoàn cảnh.
Vì sao bảng không ghi khoảng huyết áp cho trẻ em?
Huyết áp bình thường của trẻ phụ thuộc cùng lúc vào tuổi, giới và chiều cao, nên phải tra bằng bảng chuyên dụng và đo bằng băng quấn đúng cỡ. Việc này nên để bác sĩ nhi làm; con số đo ở nhà bằng máy người lớn dễ sai lệch.
Số đo nằm ngoài khoảng một chút thì có cần đi khám ngay?
Trước hết hãy đo lại đúng cách sau khi nghỉ. Nếu vẫn lệch nhưng người được đo tỉnh táo, ăn uống, sinh hoạt như thường thì ghi lại và hỏi bác sĩ trong lần khám gần nhất. Nếu lệch nhiều, lệch kéo dài, hoặc kèm biểu hiện bất thường thì đi khám sớm.