SinhHieu.comSinh Hiệu
Sinh hiệu theo tuổi và thai kỳ

Nhịp tim và nhịp thở của trẻ nhỏ bao nhiêu là bình thường theo từng tuổi

Trẻ càng nhỏ tim đập và thở càng nhanh. Khoảng tham khảo theo tuổi, cách đếm cho đúng khi trẻ nằm yên và những con số cần đưa trẻ đi khám.

Nhịp tim và nhịp thở của trẻ nhỏ bao nhiêu là bình thường theo từng tuổi

Theo khoảng tham khảo trong sách nhi khoa, trẻ sơ sinh thường có nhịp tim khoảng 100–160 lần/phút và nhịp thở 30–60 lần/phút; tới tuổi đi học, tim còn khoảng 70–120 lần/phút, thở 18–30 lần/phút. Số càng nhỏ dần theo tuổi, và chỉ có nghĩa khi đếm lúc trẻ nằm yên.

Nhiều cha mẹ lần đầu đặt tay lên ngực con và hoảng vì tim đập nhanh như chạy. Phần lớn là bình thường: cơ thể nhỏ, tim nhỏ, nhu cầu năng lượng tính trên mỗi cân nặng lại cao, nên tim và phổi phải làm việc với nhịp dày hơn. Điều quan trọng không nằm ở việc thuộc lòng bảng số, mà ở chỗ đếm cho đúng, biết lúc nào con số đáng tin và lúc nào phải nhìn thêm những dấu hiệu khác.

Khoảng tham khảo theo nhóm tuổi

Bảng dưới gom các khoảng thường được dùng trong sách giáo khoa nhi. Đây là số tham khảo cho trẻ khoẻ, đang thức nhưng yên; mỗi tài liệu có thể chênh vài đơn vị, và bác sĩ theo dõi con bạn có thể dặn mốc riêng.

Nhóm tuổiNhịp tim lúc yên (lần/phút)Nhịp thở lúc yên (lần/phút)
Sơ sinh (0–1 tháng)khoảng 100–160khoảng 30–60
Nhũ nhi (1–12 tháng)khoảng 100–160khoảng 30–50
Trẻ 1–3 tuổikhoảng 90–150khoảng 24–40
Trẻ 3–5 tuổikhoảng 80–140khoảng 22–34
Trẻ 6–12 tuổikhoảng 70–120khoảng 18–30
Thiếu niên 13–18 tuổikhoảng 60–100khoảng 12–20

Hai điều hay bị bỏ qua khi đọc bảng. Thứ nhất, khoảng rất rộng: một bé mười tháng có nhịp tim 110 và một bé khác 150 đều có thể khoẻ. Thứ hai, ranh giới giữa các nhóm không phải bức tường: bé tròn một tuổi không đột nhiên thở chậm lại vào sáng sinh nhật. Muốn so với tất cả các thông số khác cùng lúc, có thể xem bảng dấu hiệu sinh tồn theo độ tuổi.

Vì sao trẻ càng nhỏ tim đập và thở càng nhanh

Trẻ nhỏ có tỉ lệ diện tích da trên cân nặng lớn, mất nhiệt nhanh và lớn rất nhanh, nên mỗi ký cơ thể cần nhiều oxy hơn người lớn. Tim trẻ nhỏ chưa tăng được lượng máu bơm ra mỗi nhát bao nhiêu, nên cách chủ yếu để đưa thêm máu đi là đập nhiều nhát hơn. Đó là lý do khi trẻ sốt, khóc hay vận động, nhịp tim tăng vọt chứ không tăng từ từ như người lớn.

Phổi cũng tương tự. Đường thở nhỏ, lồng ngực mềm, cơ hoành làm phần lớn việc thở, mỗi hơi đưa vào ít khí. Muốn đủ oxy, trẻ phải thở nhiều hơi trong một phút. Ở trẻ dưới một tuổi, bụng phập phồng rõ hơn ngực là chuyện thường, vì bé thở chủ yếu bằng cơ hoành.

Theo năm tháng, tim to lên, mỗi nhát bơm được nhiều máu hơn, phổi rộng ra, nhu cầu năng lượng trên mỗi ký giảm dần. Nhịp tim và nhịp thở cứ thế chậm lại, đến tuổi dậy thì thì gần bằng người lớn.

Đếm nhịp thở cho trẻ: làm thế nào cho đúng

Nhịp thở là dấu hiệu dễ đo nhất mà không cần máy, nhưng cũng dễ đếm sai nhất. Cách làm dưới đây áp dụng được cho trẻ từ sơ sinh tới tuổi mẫu giáo.

  1. Chọn lúc trẻ ngủ yên hoặc nằm chơi yên lặng, không vừa khóc, không vừa bú xong. Trẻ đang khóc thì chờ ít nhất vài phút cho bé dịu lại.
  2. Vén áo hoặc nới khăn để nhìn được bụng và ngực, phòng đủ ấm. Không cần cởi hết đồ, chỉ cần thấy được phần bụng trên.
  3. Nhìn vào chỗ phập phồng rõ nhất, thường là bụng trên ở trẻ nhỏ. Mỗi lần bụng nhô lên rồi hạ xuống tính là một nhịp.
  4. Đếm đủ 60 giây bằng đồng hồ có kim giây hoặc chế độ bấm giờ trên điện thoại. Không đếm 15 giây rồi nhân bốn: trẻ nhỏ thở không đều, có quãng nhanh quãng chậm, đếm ngắn dễ lệch nhiều.
  5. Ghi số ngay kèm giờ đếm và trạng thái của bé: đang ngủ, đang nằm chơi, có sốt hay không.
  6. Nếu số nằm sát mốc thở nhanh, đếm lại thêm một lần sau vài phút. Hai lần cùng cao mới đáng tin.

Một mẹo nhỏ: đặt nhẹ lòng bàn tay lên bụng bé giúp cảm nhận rõ từng nhịp khi ánh sáng yếu hoặc áo dày. Tay phải ấm, đặt nhẹ, không ấn, để không làm bé thức giấc.

Đếm nhịp tim của trẻ ở đâu

Ở trẻ dưới một tuổi, mạch cổ tay rất nhỏ và khó bắt. Chỗ dễ nhất là mạch cánh tay, ở mặt trong cánh tay trên, giữa khuỷu và nách: đặt hai đầu ngón trỏ và giữa vào rãnh giữa hai bắp cơ, ấn nhẹ. Cách khác là đặt lòng bàn tay hoặc tai lên ngực trái của bé để cảm nhận nhịp đập.

Với trẻ lớn hơn, có thể bắt mạch cổ tay ở phía ngón cái như người lớn. Đếm đủ 60 giây, vì nhịp tim của trẻ thay đổi theo hơi thở: hít vào hơi nhanh lên, thở ra chậm lại. Đây gọi là loạn nhịp xoang hô hấp, rất hay gặp ở trẻ khoẻ và không phải bệnh. Người nhà nghe thấy nhịp “lúc nhanh lúc chậm theo hơi thở” thì không cần lo; điều đáng để ý là nhịp loạn hoàn toàn không theo quy luật nào, hoặc có những quãng ngưng rõ.

Máy kẹp ngón tay đo oxy cũng hiện nhịp tim, nhưng ở trẻ nhỏ ngón tay bé, trẻ cựa quậy, con số nhảy liên tục. Tin số máy chỉ khi trẻ nằm yên, sóng đều, và số đó gần với số đếm tay.

Những điều làm số đo cao lên mà không phải bệnh

Trước khi kết luận con thở nhanh hay tim nhanh, hãy kiểm lại hoàn cảnh lúc đếm.

Khóc và quấy. Một bé đang khóc có thể có nhịp tim trên 180 và thở rất nhanh. Số đo lúc khóc gần như không có giá trị so sánh.

Vừa bú, vừa ăn xong. Bú là một việc tốn sức với trẻ nhỏ, nhịp thở và nhịp tim thường tăng trong và ngay sau bữa bú.

Sốt. Thân nhiệt tăng thì tim đập nhanh hơn. Tài liệu nhi thường ước lượng mỗi độ sốt có thể kéo nhịp tim lên thêm khoảng mười đến hai mươi nhịp. Vì vậy khi trẻ sốt, nên đếm lại sau khi hạ sốt và bé dịu đi; nếu thở vẫn nhanh lúc đó thì mới đáng lo hơn.

Mặc quá nhiều, phòng quá nóng. Trẻ quấn chặt trong phòng bí cũng thở nhanh, tim nhanh, mặt đỏ. Nới bớt đồ rồi đếm lại.

Lúc ngủ sâu thì ngược lại. Khi ngủ, nhịp tim và nhịp thở có thể xuống dưới khoảng lúc thức. Một bé hai tuổi ngủ say thở khoảng hai mươi mấy lần mỗi phút là thường gặp.

Mốc thở nhanh mà nhân viên y tế hay dùng

Trong chương trình xử trí lồng ghép bệnh trẻ em mà ngành y tế nhiều nước, trong đó có Việt Nam, áp dụng, thở nhanh được định nghĩa theo tuổi: trẻ dưới 2 tháng thở từ 60 lần/phút trở lên, trẻ 2–12 tháng từ 50 lần/phút, trẻ 1–5 tuổi từ 40 lần/phút. Mốc này dùng khi trẻ đang ho hoặc khó thở, đếm lúc trẻ yên, đủ một phút.

Mốc này không thay được việc khám, nhưng hữu ích cho người nhà: nếu con đang ho, sốt mà đếm hai lần đều chạm mốc, đó là lý do chính đáng để đưa con đi khám trong ngày thay vì chờ xem.

Cần nhìn kèm cách thở, không chỉ số lần. Trẻ thở nhanh mà bụng hóp lõm sâu ở dưới bờ sườn mỗi lần hít vào (gọi là rút lõm lồng ngực), cánh mũi phập phồng, đầu gật gù theo nhịp thở hay có tiếng rên ở cuối mỗi hơi thở là đang phải gắng sức nhiều.

Khi nào đi khám, khi nào gọi cấp cứu 115

Một con số đơn lẻ không chẩn đoán được bệnh. Nhưng những tổ hợp dưới đây cần hành động ngay, không đợi đếm lại hôm sau.

  • Gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay khi trẻ có môi hoặc lưỡi tím tái, ngừng thở từng cơn, li bì khó đánh thức, co giật, thở rút lõm sâu kèm rên, không bú hoặc không uống được.
  • Đi khám trong ngày khi trẻ ho hoặc sốt mà nhịp thở lúc yên chạm mốc thở nhanh theo tuổi ở hai lần đếm, hoặc nhịp tim lúc ngủ vẫn cao rõ so với khoảng tham khảo dù đã hạ sốt.
  • Trẻ dưới 3 tháng có bất kỳ thay đổi nào về nhịp thở, bú kém hay thân nhiệt bất thường: luôn đi khám sớm, vì trẻ nhỏ chuyển nặng nhanh và ít dấu hiệu báo trước.
  • Nhịp tim rất chậm so với tuổi ở một trẻ mệt, tái, lả: cần được đánh giá cấp cứu.

Khi đến cơ sở y tế, mang theo số đã ghi kèm giờ và hoàn cảnh đếm. Câu nói mẫu: “Bé ngủ yên lúc 2 giờ chiều, đếm đủ một phút được 58 nhịp thở, đếm lại sau năm phút được 56, thấy bụng hóp dưới sườn”. Câu như vậy giúp người khám nhiều hơn hẳn câu “con thở mệt lắm”.

Những việc không cần làm

Không cần đếm nhịp tim, nhịp thở cho trẻ khoẻ mỗi ngày. Đếm khi con ốm, khi thấy con thở lạ, hoặc khi bác sĩ dặn theo dõi. Đếm thường xuyên lúc khoẻ chỉ có ích ở một điểm: biết được con số nền của chính con mình lúc ngủ, để khi con ốm có cái mà so.

Không cần mua máy theo dõi nhịp tim cho trẻ khoẻ sinh đủ tháng chỉ vì lo. Những thiết bị này dễ báo động giả, làm cha mẹ mất ngủ mà không giảm được nguy cơ. Trẻ sinh non hoặc có bệnh nền thì làm theo chỉ dẫn riêng của khoa sơ sinh.

Không tự cho trẻ dùng thuốc để làm chậm nhịp tim hay nhịp thở. Nhịp nhanh ở trẻ thường là phản ứng của cơ thể với sốt, mất nước, thiếu oxy; cái cần xử lý là nguyên nhân, và việc đó thuộc về người khám.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sơ sinh thở 50 lần một phút lúc ngủ có bình thường không?

Với trẻ sơ sinh, khoảng tham khảo thường gặp là 30–60 lần mỗi phút, nên 50 lần lúc ngủ yên nằm trong khoảng đó. Nếu bé bú tốt, hồng hào, không rút lõm ngực thì thường không đáng lo; nếu số tăng dần qua các lần đếm thì đưa bé đi khám.

Nhịp tim của bé 1 tuổi bao nhiêu là bình thường?

Sách nhi khoa thường nêu khoảng 100–160 lần mỗi phút cho trẻ dưới một tuổi và khoảng 90–150 cho trẻ một đến ba tuổi, đo khi bé thức nhưng nằm yên. Lúc ngủ sâu có thể thấp hơn, lúc khóc hay sốt cao hơn nhiều.

Có nên đếm nhịp thở 30 giây rồi nhân đôi không?

Với trẻ nhỏ nên đếm đủ 60 giây. Trẻ thở không đều, có quãng nhanh quãng chậm và có thể ngừng ngắn vài giây, nên đếm nửa phút rồi nhân đôi dễ lệch khá nhiều so với thực tế.

Tim con lúc nhanh lúc chậm theo hơi thở có phải bệnh không?

Nhịp tim nhanh lên khi hít vào và chậm lại khi thở ra là hiện tượng thường gặp ở trẻ khoẻ, gọi là loạn nhịp xoang hô hấp. Cần đi khám khi nhịp loạn không theo hơi thở, có quãng ngưng rõ, hoặc kèm mệt, tái, ngất.

Trẻ sốt thở nhanh thì làm sao biết có viêm phổi hay không?

Người nhà không thể tự phân biệt. Hãy đếm lại khi bé đã hạ sốt và nằm yên; nếu vẫn chạm mốc thở nhanh theo tuổi, hoặc có rút lõm lồng ngực, rên, tím môi thì đưa bé đi khám ngay hoặc gọi cấp cứu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283