SinhHieu.comSinh Hiệu
Độ bão hoà oxy

Người bệnh phổi mạn tính đọc SpO2 có gì khác người khoẻ mạnh

Người bệnh phổi mạn tính thường có SpO2 nền thấp hơn và được bác sĩ đặt khoảng mục tiêu riêng. Cách biết số nền của mình, nhận ra lúc số tụt khỏi nền và vì sao không phải càng cao càng tốt.

Người bệnh phổi mạn tính đọc SpO2 có gì khác người khoẻ mạnh

Người bệnh phổi mạn tính thường có SpO2 nền thấp hơn người khoẻ và được bác sĩ đặt một khoảng mục tiêu riêng, có khi chỉ khoảng 88–92% (tham khảo). Vì vậy họ không đọc số theo bảng chung 95–100%, mà so với số nền của chính mình và khoảng mục tiêu bác sĩ ghi, rồi để ý khi số tụt khỏi nền.

Bài này dành cho người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, giãn phế quản, xơ phổi, di chứng lao phổi và người nhà chăm họ. Nó không thay kế hoạch điều trị riêng; mọi con số ở đây là tham khảo, ngưỡng của bác sĩ điều trị luôn được ưu tiên.

Vì sao số SpO2 “bình thường” của họ thấp hơn

Ở phổi khoẻ, phế nang mở đều và mạch máu quanh phế nang nhận oxy hiệu quả. Ở phổi bị tổn thương lâu năm, nhiều vùng phế nang bị phá huỷ, xơ hoá hoặc bị đờm, co thắt làm tắc. Máu đi qua những vùng đó không nhận đủ oxy. Kết quả là ngay cả lúc ổn định, ngồi nghỉ, SpO2 của nhiều người bệnh vẫn thấp hơn người khoẻ vài điểm.

Cơ thể họ đã thích nghi dần: tăng số hồng cầu, thay đổi cách thở, quen với mức oxy thấp hơn. Một người bệnh phổi lâu năm có thể sinh hoạt, đi lại trong nhà với SpO2 nền 90–92% mà không có cảm giác khó chịu gì đặc biệt. Con số đó với họ là “mọi ngày”, không phải báo động.

Điều này giải thích tại sao người nhà mới mua máy về thường hoảng: đo cho ông thấy 91%, tra mạng thấy “dưới 95% là thấp”, vội vàng đưa đi cấp cứu, rồi được bác sĩ bảo đó là mức của ông từ lâu. Ngược lại, cũng có lúc 91% của ông hôm nay đã là tụt so với 94% thường ngày, và người nhà không nhận ra vì vẫn nghĩ “ông vẫn thấp như mọi khi”.

Khoảng mục tiêu: vì sao không phải càng cao càng tốt

Một số người bệnh giữ CO2 trong máu

Ở một nhóm người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nặng, phổi không chỉ kém lấy oxy mà còn kém thải khí CO2. Với họ, cho thở quá nhiều oxy để đẩy SpO2 lên thật cao có thể làm CO2 tích tụ thêm, gây lơ mơ, đau đầu, nặng hơn nữa là hôn mê. Vì thế bác sĩ thường đặt một khoảng mục tiêu, phổ biến trong hướng dẫn chăm sóc là khoảng 88–92% (tham khảo), thay vì cố đạt 98–100%.

Không phải người bệnh phổi nào cũng như vậy

Người hen phế quản ổn định, người giãn phế quản nhẹ, người sau viêm phổi có thể có mục tiêu gần với người khoẻ. Chỉ bác sĩ điều trị, dựa trên khám và xét nghiệm khí máu khi cần, mới xác định được người bệnh thuộc nhóm nào. Không tự suy ra từ bệnh của người khác.

Hỏi bác sĩ để có con số cụ thể

Ở lần tái khám tới, hỏi thẳng: “Khoảng SpO2 bác sĩ muốn ông giữ là bao nhiêu? Dưới mức nào thì gọi bác sĩ, dưới mức nào thì đi cấp cứu?”. Ghi hai con số đó lên trang đầu sổ theo dõi hoặc dán cạnh máy đo. Đây là thông tin quan trọng nhất cho người chăm bệnh phổi mạn tính ở nhà.

Tự xác định số nền của người bệnh

Số nền là khoảng SpO2 quen thuộc của người bệnh lúc ổn định, không có đợt cấp. Có số nền thì mới nhận ra lúc tụt. Cách làm:

  1. Chọn một tuần người bệnh khoẻ nhất, không ho sốt, không đổi thuốc.
  2. Mỗi ngày đo hai lần cùng giờ, ví dụ sau khi ngủ dậy nửa tiếng và buổi chiều, đều sau năm phút ngồi nghỉ.
  3. Đo ở cùng ngón, cùng tay, cùng tư thế. Nếu đang thở oxy tại nhà thì ghi rõ lưu lượng lúc đo.
  4. Ghi đủ: giờ, SpO2, nhịp mạch, nhịp thở nếu đếm được, có thở oxy không.
  5. Sau một tuần, khoảng giao động của các con số là số nền, ví dụ 90–93%.
  6. Ghi số nền lên trang đầu sổ, cạnh khoảng mục tiêu bác sĩ đặt.

Số nền có thể thay đổi theo thời gian khi bệnh tiến triển. Đo lại một tuần như trên vài tháng một lần, hoặc sau mỗi đợt nằm viện. Cách kẹp máy để có số ổn định giữa các lần đo xem ở bài cách kẹp máy đo SpO2 đúng.

Đọc SpO2 so với số nền

Thay vì so với bảng chung, người bệnh phổi mạn tính đọc số so với số nền của chính mình và ngưỡng bác sĩ dặn. Bảng tham khảo dưới đây chỉ là khung; ngưỡng cụ thể do bác sĩ điều trị quyết định:

Tình huốngCách hiểuViệc thường được dặn
SpO2 trong số nền, không triệu chứng mớiỔn địnhTiếp tục sinh hoạt, đo theo lịch
Thấp hơn số nền vài điểm khi vừa gắng sức, hồi lại sau nghỉCó thể chấp nhận được ở nhiều người bệnhNghỉ, đo lại; hỏi bác sĩ về mức gắng sức phù hợp
Thấp hơn số nền và không hồi lại sau 15–30 phút nghỉDấu hiệu có thể bắt đầu đợt cấpGọi bác sĩ trong ngày, làm theo kế hoạch hành động nếu có
Thấp dưới ngưỡng bác sĩ đặt, kèm khó thở tăng, đờm thay đổiĐợt cấpLiên hệ bác sĩ ngay hoặc đi khám
Kèm lơ mơ, môi tím, không nói được câu, hoặc buồn ngủ bất thườngCấp cứuGọi 115

Hàng cuối có một điểm ít người biết: ở người bệnh giữ CO2, lơ mơ và buồn ngủ bất thường có thể xuất hiện ngay cả khi SpO2 không quá thấp, nhất là khi đang thở oxy lưu lượng cao. Máy kẹp ngón không đo được CO2, nên dấu hiệu này phải được nhận ra bằng mắt.

Những dấu hiệu đi kèm quan trọng hơn con số

Khó thở tăng so với mọi ngày. Việc vẫn làm được hằng ngày như đi vệ sinh, thay quần áo, nay phải dừng nghỉ giữa chừng.

Đờm thay đổi. Nhiều hơn, đặc hơn, đổi màu vàng, xanh. Kết hợp với khó thở tăng là dấu hiệu đợt cấp kinh điển.

Ho nhiều hơn, khò khè hơn. Đặc biệt về đêm, phải ngồi dậy mới thở được.

Phù chân mới xuất hiện hoặc nặng hơn. Có thể liên quan tới tim phải bị quá tải do bệnh phổi lâu năm.

Đau đầu buổi sáng, buồn ngủ ban ngày, lú lẫn. Gợi ý CO2 tích tụ. Cần báo bác sĩ ngay, kể cả khi SpO2 trông ổn.

Nhịp thở tăng. Đếm số lần thở trong một phút lúc nghỉ; tăng rõ so với mọi ngày là thông tin quan trọng để báo bác sĩ.

Những tình huống người chăm bệnh hay lúng túng

SpO2 tụt khi đi lại trong nhà

Nhiều người bệnh phổi mạn tính có SpO2 tụt vài điểm khi đi vệ sinh, tắm, leo vài bậc thang, rồi hồi lại sau một hai phút nghỉ. Điều này thường đã được bác sĩ biết. Việc cần làm là ghi lại mức tụt thấp nhất và thời gian hồi để mang đi khám; đôi khi bác sĩ sẽ điều chỉnh kế hoạch thở oxy khi gắng sức. Không tự quyết định bật oxy cao hơn.

Máy đo ra số cao hơn mọi ngày khi đang thở oxy

Với người bệnh có mục tiêu 88–92%, SpO2 lên 97–98% khi đang thở oxy không phải là tin vui tự động. Báo bác sĩ để được hướng dẫn có cần chỉnh lưu lượng hay không. Cách đọc số khi đang thở oxy được nói riêng ở bài đọc SpO2 khi đang thở oxy tại nhà.

Tay luôn lạnh, máy khó bắt sóng

Người bệnh phổi lâu năm, nhất là người gầy yếu, thường lạnh đầu chi. Làm ấm tay trước, đo ở ngón ấm nhất, chờ lâu hơn. Nếu vẫn khó, hỏi nhân viên y tế về loại đầu đo kẹp dái tai.

Mang gì đi khám để bác sĩ dùng được

Bác sĩ cần nhìn thấy xu hướng, không phải từng con số rời. Một trang ghi chép tốt cho người bệnh phổi mạn tính gồm: ngày giờ, SpO2 lúc nghỉ, SpO2 thấp nhất khi đi lại và thời gian hồi, nhịp mạch, nhịp thở, lưu lượng oxy nếu có, ghi chú về đờm, khó thở, giấc ngủ. Hai tuần ghi chép như vậy đủ cho bác sĩ thấy bệnh đang ổn hay đang trượt dần.

Câu mở đầu khi gặp bác sĩ nên ngắn: “Số nền của bố cháu khoảng 90–92, ba ngày nay chỉ còn 87–88 lúc nghỉ, đi vệ sinh xuống 83, nghỉ năm phút mới về 87, đờm vàng hơn, đêm phải kê cao gối”. Một câu như thế cho bác sĩ đủ thông tin để quyết định bước tiếp, thay vì phải hỏi lại từng điều.

Câu hỏi thường gặp

Người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính SpO2 bao nhiêu là được?

Nhiều người bệnh được bác sĩ đặt khoảng mục tiêu riêng, thường gặp khoảng 88–92% (tham khảo), thấp hơn người khoẻ. Con số cụ thể phụ thuộc từng người, cần hỏi bác sĩ điều trị.

Vì sao người bệnh COPD không nên giữ SpO2 quá cao?

Ở một số người bệnh phổi nặng, thở quá nhiều oxy có thể làm khí CO2 tích tụ, gây lơ mơ, đau đầu. Vì thế bác sĩ đặt khoảng mục tiêu thay vì cố đạt gần 100%.

Số nền SpO2 là gì và xác định thế nào?

Số nền là khoảng SpO2 quen thuộc lúc người bệnh ổn định. Đo hai lần mỗi ngày cùng giờ, cùng tư thế trong một tuần khoẻ, khoảng dao động của các lần đo chính là số nền.

SpO2 tụt khi đi lại có đáng lo ở người bệnh phổi không?

Tụt vài điểm khi gắng sức rồi hồi lại sau nghỉ thường gặp ở người bệnh phổi mạn tính. Nếu tụt sâu hơn mọi khi hoặc không hồi lại sau nghỉ thì cần báo bác sĩ.

Dấu hiệu đợt cấp bệnh phổi mạn tính là gì?

Khó thở tăng so với mọi ngày, đờm nhiều hơn và đổi màu, ho khò khè nhiều hơn, SpO2 thấp hơn số nền và không hồi lại sau nghỉ. Gặp những dấu hiệu này nên liên hệ bác sĩ trong ngày.

Người bệnh phổi buồn ngủ bất thường nhưng SpO2 vẫn ổn thì sao?

Buồn ngủ bất thường, lú lẫn, đau đầu buổi sáng có thể do khí CO2 tích tụ mà máy đo oxy không đo được. Cần báo bác sĩ ngay; nếu khó đánh thức thì gọi 115.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283