SinhHieu.comSinh Hiệu
Nhiệt độ cơ thể

Đo nhiệt độ ở nách thế nào cho đúng, vì sao hay ra số thấp

Đo ở nách dễ nhất nhưng cũng dễ ra số thấp hơn thật. Lau khô nách, đặt đầu nhiệt kế vào đúng hõm nách, khép chặt cánh tay và giữ đủ thời gian là những việc quyết định.

Đo nhiệt độ ở nách thế nào cho đúng, vì sao hay ra số thấp

Muốn đo nhiệt độ ở nách cho đúng, hãy lau khô nách, đặt đầu nhiệt kế chạm vào đúng chỗ sâu nhất của hõm nách, khép cánh tay sát thân và giữ yên đến khi máy báo xong. Số ra thấp hơn thật thường do nách ướt, đầu đo lệch ra ngoài hoặc tay không khép chặt.

Nách là vị trí đo phổ biến nhất trong các gia đình vì không cần đưa gì vào miệng hay tai, trẻ nhỏ cũng chịu được. Đổi lại, đây là vị trí đo “ngoài da”, nên chỉ một sơ suất nhỏ cũng kéo con số xuống vài phần mười độ. Bài này đi qua từng thao tác, giải thích vì sao mỗi bước quan trọng, và cách tự kiểm xem mình vừa đo có chuẩn không.

Vì sao nhiệt độ ở nách thường thấp hơn các chỗ khác

Nhiệt độ thật của cơ thể là nhiệt độ ở phần lõi: máu trong tim, các tạng trong ổ bụng, não. Miệng, tai và hậu môn nằm gần lõi hơn, còn nách chỉ là một nếp da được hai mặt cánh tay và thành ngực ép lại. Khi khép tay, hõm nách thành một túi kín tạm thời, nhiệt từ các mạch máu lớn chạy qua vùng nách làm túi này ấm dần lên. Nhưng nó không bao giờ ấm bằng lõi, và nếu túi không kín thì càng kém.

Vì vậy sách giáo khoa điều dưỡng thường ghi nhiệt độ nách thấp hơn nhiệt độ miệng khoảng nửa độ, và thấp hơn nhiệt độ hậu môn chừng một độ. Đây là con số tham khảo, mỗi người và mỗi lần đo có thể khác. Phần chênh lệch giữa các vị trí được bàn kỹ ở bài nhiệt độ nách, miệng, tai, trán chênh nhau bao nhiêu. Ở đây chỉ cần nhớ một điều: đo nách thì đã có sẵn một khoảng thấp hơn, nên đừng để lỗi thao tác kéo nó thấp thêm.

Các bước đo nhiệt độ ở nách bằng nhiệt kế điện tử

Thứ tự dưới đây áp dụng cho nhiệt kế điện tử dạng que, loại phổ biến nhất trong nhà hiện nay.

  1. Cho người được đo ngồi hoặc nằm yên ít nhất năm đến mười phút trước đó. Vừa chạy nhảy, vừa tắm xong hay vừa bước từ ngoài nắng vào thì chờ thêm.
  2. Cởi bớt lớp áo dày ở bên tay định đo để đầu nhiệt kế tiếp xúc trực tiếp với da, không kẹp qua vải.
  3. Lau khô nách bằng khăn mềm, thấm nhẹ chứ không chà mạnh. Mồ hôi bay hơi làm mát da và kéo số xuống.
  4. Bật máy, chờ màn hình báo sẵn sàng rồi mới đặt.
  5. Đặt đầu đo vào chính giữa hõm nách, chỗ sâu nhất, thân nhiệt kế chéo xuống dưới và hướng ra trước ngực.
  6. Hạ cánh tay xuống, khép sát vào thân, đặt bàn tay lên vai hoặc ngực bên đối diện để nách ép chặt.
  7. Giữ yên đến khi máy kêu báo. Với trẻ nhỏ, người lớn ôm trẻ và giữ tay trẻ áp vào người.
  8. Đọc số ngay, ghi lại kèm giờ đo, vị trí đo là nách.
  9. Lau đầu đo bằng bông tẩm cồn hoặc khăn ẩm rồi cất vào hộp.

Nhiều người làm đúng hết các bước nhưng lại đặt đầu đo ở mép trước của nách, chỗ thớ cơ ngực. Ở đó da chạm không khí ngay khi tay hơi nhúc nhích. Đầu đo phải nằm hẳn trong hõm, cảm giác như bị ôm trọn từ mọi phía.

Năm lỗi khiến số đo ở nách thấp hơn thật

Nách còn ướt mồ hôi. Người đang sốt thường vã mồ hôi, nhất là khi sốt bắt đầu hạ. Lớp nước trên da bay hơi liên tục, giữ da mát hơn bên dưới. Lau khô là bước tốn ba giây nhưng hay bị bỏ nhất.

Kẹp qua lớp áo. Một lớp vải mỏng cũng đủ tạo khoảng hở. Khi trẻ mặc áo liền thân, cha mẹ thường luồn nhiệt kế qua cổ áo và đầu đo nằm trên vải chứ không chạm da.

Đầu đo lệch ra ngoài. Đầu đo nằm ở rìa nách hoặc thò ra phía sau lưng thì máy đo nhiệt của không khí lẫn da. Kiểm bằng cách nhìn từ phía trước: chỉ thấy thân nhiệt kế, không thấy đầu kim loại.

Tay không khép chặt. Trẻ quẫy, người già yếu buông tay. Cánh tay hở ra một chút giữa chừng là túi nhiệt mất kín, máy vẫn kêu báo bình thường nhưng con số đã thấp.

Lấy ra ngay khi chưa ổn định. Nhiệt kế điện tử kêu báo khi tốc độ tăng chậm lại, không phải khi đã đạt đỉnh tuyệt đối. Với nhiệt kế thủy ngân, lấy ra sau một hai phút là quá sớm.

Nhiệt kế điện tử, thủy ngân và loại khác khi đo ở nách

Mỗi loại cần một cách cầm và thời gian khác nhau. Bảng dưới để tham khảo, luôn đọc hướng dẫn đi kèm máy.

LoạiThời gian đo ở náchĐiểm cần lưu ý
Điện tử dạng queĐến khi máy kêu báo, thường dưới một phút; nhiều người để thêm ít giây cho chắcĐầu đo nhỏ, phải nằm đúng hõm; pin yếu có thể cho số sai
Điện tử đầu mềmNhư loại queĐầu uốn được nên dễ cong lệch ra ngoài khi trẻ cử động
Thủy ngân thủy tinhKhoảng năm đến mười phút, tham khảoPhải vẩy về dưới vạch trước khi đo; vỡ ra rất độc, nên thay bằng loại điện tử
Hồng ngoại đo trán, đo taiKhông dùng ở náchThiết kế cho vị trí khác, đặt vào nách cho số vô nghĩa

Một số máy đo nhanh có chế độ đoán trước: máy tính ra con số cuối dựa vào vài giây đầu. Chế độ này nhạy với việc đặt sai chỗ hơn chế độ đo đủ. Nếu máy cho chọn, khi nghi ngờ hãy dùng chế độ đo đủ thời gian.

Đo ở nách cho trẻ nhỏ và người già

Với trẻ nhỏ

Trẻ không chịu giữ tay là chuyện bình thường. Cách dễ nhất là bế trẻ ngồi lòng, quay mặt vào người lớn, cánh tay bên đo của trẻ kẹp giữa người trẻ và ngực người lớn. Một tay người lớn đỡ khuỷu tay trẻ áp vào sườn. Có thể đo khi trẻ đang bú hoặc xem tranh để trẻ đỡ quấy.

Không đo ngay sau khi tắm, sau khi vừa được ủ chăn kín, hay vừa khóc quẫy lâu. Ủ quá kín làm da nóng lên tạm thời, còn tắm xong thì da mát. Chờ chừng mười lăm đến hai mươi phút.

Với trẻ rất nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới ba tháng, cách đo và mốc đánh giá có những điểm riêng; nếu đo nách thấy nóng, nên hỏi nhân viên y tế cách đo lại cho chắc thay vì tự kết luận.

Với người già, người gầy

Người gầy có hõm nách sâu và hõm, khó khép kín. Có thể kê một chiếc gối nhỏ dưới khuỷu tay, để cánh tay tự áp vào thân mà không phải gồng. Người nằm liệt thì đo bên tay không truyền dịch, không có vết thương, và không đo bên vừa nằm đè lâu vì chỗ đó ấm hơn bên kia.

Người già thường có thân nhiệt nền thấp hơn người trẻ và khi ốm có thể không sốt cao. Một con số ở nách “chưa tới sốt” nhưng đã cao hơn mức thường ngày của chính người đó vẫn đáng chú ý.

Tự kiểm: làm sao biết mình vừa đo đúng

Khi con số làm bạn băn khoăn, chưa cần đổi nhiệt kế. Làm lần lượt như sau:

  1. Xem lại thao tác: nách đã khô chưa, đầu đo có nằm trong hõm không, tay có khép suốt thời gian đo không.
  2. Chờ khoảng năm phút rồi đo lại cùng bên nách, cùng cách. Hai lần chênh nhau vài phần mười độ là chấp nhận được.
  3. Đo nách bên kia. Hai bên có thể chênh nhẹ, nhưng chênh lớn thường do một bên đặt sai.
  4. Nếu nhà có người khỏe, đo thử cho người đó bằng cùng nhiệt kế để biết máy còn cho số hợp lý không.
  5. So với cảm nhận chung của người được đo: rét run, mặt đỏ, mệt lả mà số đo nách bình thường thì nên đo lại bằng vị trí khác như miệng hoặc tai.

Đừng lấy con số cao nhất trong mấy lần đo cho “an toàn”, cũng đừng lấy con số thấp nhất cho yên tâm. Ghi lần đo mà bạn tin thao tác đúng nhất, và ghi rõ là đo ở nách.

Những việc không cần làm khi đo ở nách

Không cần cộng thêm nửa độ hay một độ rồi ghi con số đã cộng. Cách quy đổi này chỉ là ước lượng và khác nhau giữa các tài liệu. Khi báo cho bác sĩ, nói con số thật kèm vị trí đo, ví dụ: “Đo nách được ba mươi tám độ hai, lúc chín giờ tối”. Người đọc sẽ tự hiểu.

Không cần đo liên tục mười lăm phút một lần khi người bệnh đang ổn, ngủ yên. Đánh thức trẻ dậy chỉ để đo thì vừa làm trẻ mất ngủ vừa cho số kém tin cậy vì trẻ quấy. Nhịp đo hợp lý tùy hoàn cảnh và tùy chỉ dẫn của bác sĩ đang theo dõi.

Không cần mua thêm nhiều loại nhiệt kế để so qua so lại. Một nhiệt kế điện tử còn tốt, dùng đúng cách và luôn đo cùng một vị trí, cho bạn chuỗi số đáng tin hơn ba máy đo ba chỗ khác nhau.

Khi nào cần đi khám, khi nào gọi cấp cứu 115

Con số ở nách chỉ là một mảnh thông tin. Nên đưa người bệnh đi khám sớm khi trẻ dưới ba tháng tuổi có thân nhiệt cao, khi sốt kéo dài nhiều ngày, khi người bệnh có bệnh nền nặng, đang điều trị ung thư hoặc vừa mổ, hoặc khi người chăm thấy người bệnh khác hẳn ngày thường dù con số không cao.

Gọi 115 ngay nếu người bệnh khó thở, môi tím tái, lơ mơ khó đánh thức, co giật, cứng gáy, nổi chấm tím không mất khi ấn, hoặc người lạnh ngắt kèm run dữ dội rồi lả đi. Những dấu hiệu này quan trọng hơn bất kỳ con số nào trên nhiệt kế, và không cần đo lại cho chắc trước khi gọi.

Câu hỏi thường gặp

Đo nhiệt độ ở nách bao lâu thì lấy ra được?

Với nhiệt kế điện tử, giữ đến khi máy kêu báo, nhiều người để thêm vài giây cho chắc. Với nhiệt kế thủy ngân cần lâu hơn nhiều, thường vài phút trở lên theo hướng dẫn kèm theo.

Nhiệt độ ở nách bao nhiêu là bình thường?

Theo sách giáo khoa, nhiệt độ nách ở người khỏe thường nằm quanh khoảng ba mươi sáu đến ba mươi bảy độ, thấp hơn nhiệt độ miệng chừng nửa độ. Đây là khoảng tham khảo, mỗi người có mức nền riêng.

Có nên cộng thêm 0,5 độ khi đo ở nách không?

Không nên tự cộng rồi ghi lại. Hãy ghi đúng con số đo được kèm chữ “nách”. Bác sĩ và điều dưỡng biết cách đọc con số theo vị trí đo, còn số đã cộng dễ gây hiểu nhầm.

Vì sao đo nách hai bên ra hai số khác nhau?

Chênh nhẹ vài phần mười độ là chuyện thường gặp. Chênh nhiều thường do một bên nách ướt, đầu đo lệch hoặc tay không khép chặt. Đo lại cẩn thận cả hai bên rồi dùng bên cho thao tác chuẩn hơn.

Trẻ không chịu kẹp nhiệt kế ở nách thì làm sao?

Bế trẻ ngồi lòng quay mặt vào người lớn, kẹp tay trẻ giữa thân trẻ và ngực mình, một tay giữ khuỷu tay trẻ. Đo lúc trẻ bú hoặc đang chơi yên sẽ dễ hơn.

Mặc áo đo nhiệt độ ở nách được không?

Đầu đo phải chạm trực tiếp vào da. Kẹp qua vải, dù mỏng, thường cho số thấp hơn thật. Vén hoặc cởi bớt áo bên tay đo rồi mới đặt nhiệt kế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283