SinhHieu.comSinh Hiệu
Sinh hiệu theo tuổi và thai kỳ

Huyết áp của trẻ em và tuổi dậy thì: vì sao không đọc theo mốc người lớn

Huyết áp của trẻ được đọc theo tuổi, giới và chiều cao chứ không theo mốc 120/80. Băng quấn đúng cỡ, cách đo cho trẻ ngồi yên và lúc nào cần đo lại ở cơ sở y tế.

Huyết áp của trẻ em và tuổi dậy thì: vì sao không đọc theo mốc người lớn

Huyết áp của trẻ không đọc theo mốc 120/80 của người lớn mà so với bảng bách phân vị theo tuổi, giới và chiều cao: trẻ càng nhỏ, con số bình thường càng thấp. Đến tuổi thiếu niên lớn, mốc mới tiến dần về mốc người lớn. Đo sai cỡ băng quấn là nguồn sai số lớn nhất.

Cha mẹ ít khi nghĩ tới huyết áp của con, cho tới hôm trường gửi phiếu khám sức khoẻ ghi một dòng “huyết áp hơi cao, đề nghị theo dõi”, hoặc bác sĩ đo cho con trong một lần đi khám vì việc khác. Lúc đó câu hỏi đầu tiên thường là: con mới mười tuổi, đo 115/70 thì cao hay không, trong khi người lớn đo vậy là đẹp. Câu trả lời nằm ở cách huyết áp của trẻ thay đổi theo sự lớn lên.

Huyết áp của trẻ tăng dần theo tuổi và chiều cao

Trẻ sơ sinh có huyết áp thấp hơn người lớn khá nhiều. Theo tháng năm, khi tim khoẻ hơn, mạch máu dài ra và cơ thể lớn lên, huyết áp tăng dần. Hai trẻ cùng tuổi nhưng một em cao vượt bạn bè cũng thường có huyết áp cao hơn một chút; trai và gái từ tuổi dậy thì cũng khác nhau.

Vì vậy, thay vì một mốc chung, nhi khoa dùng bảng bách phân vị: lấy rất nhiều trẻ khoẻ cùng tuổi, cùng giới, cùng mức chiều cao, xếp huyết áp từ thấp đến cao. Một em có huyết áp ở bách phân vị 50 nghĩa là ở giữa đàn; ở bách phân vị 95 nghĩa là cao hơn 95 phần trăm các bạn cùng nhóm. Người khám tra bảng này, không cần cha mẹ phải nhớ. Muốn hình dung xu hướng huyết áp cùng các chỉ số khác qua từng lứa tuổi, xem bảng dấu hiệu sinh tồn theo độ tuổi.

Các mức thường dùng khi đọc huyết áp trẻ em

Cách chia dưới đây là khung mà nhiều hướng dẫn nhi khoa dùng, nêu ở dạng định tính để tham khảo. Ranh giới số cụ thể do người khám tra theo tuổi, giới, chiều cao của từng trẻ.

MứcSo với trẻ cùng tuổi, giới, chiều caoThường làm gì tiếp
Bình thườngDưới khoảng bách phân vị 90Đo lại ở các lần khám định kỳ
Huyết áp cao hơn bình thườngTừ khoảng bách phân vị 90 đến dưới 95Điều chỉnh ăn uống, vận động; đo lại sau một thời gian theo hẹn
Nghi tăng huyết ápTừ khoảng bách phân vị 95 trở lên, ở nhiều lần đo khác ngàyBác sĩ đánh giá thêm, tìm nguyên nhân
Thiếu niên lớnNhiều hướng dẫn chuyển dần sang mốc gần như người lớnTheo chỉ định của bác sĩ

Điểm mấu chốt nằm ở chữ “nhiều lần đo khác ngày”. Một lần đo cao ở phòng y tế trường, khi trẻ vừa chạy lên cầu thang, hồi hộp vì xếp hàng, không phải là chẩn đoán.

Băng quấn sai cỡ: lỗi phổ biến nhất

Vì sao cỡ băng quan trọng

Máy đo huyết áp dựa vào túi hơi trong băng quấn ép lên động mạch cánh tay. Băng quá nhỏ so với cánh tay phải bơm áp lực cao hơn mới ép được động mạch, nên kết quả cao giả. Băng quá to cho kết quả thấp giả. Ở trẻ em, chuyện dùng băng người lớn cho cánh tay nhỏ, hay băng trẻ em cho một thiếu niên to con, rất hay gặp.

Chọn cỡ thế nào

Nguyên tắc sách giáo khoa: túi hơi bên trong băng có bề rộng khoảng 40 phần trăm vòng cánh tay, đo ở điểm giữa từ mỏm vai tới khuỷu, và chiều dài túi hơi phủ được khoảng 80 đến 100 phần trăm vòng cánh tay. Cách làm ở nhà: lấy thước dây đo vòng cánh tay ở điểm giữa, rồi đối chiếu với khoảng vòng tay in trên băng quấn. Nhiều băng có vạch chỉ báo “vừa” hay “không vừa” khi quấn.

Với trẻ thừa cân, vòng cánh tay to có khi phải dùng băng người lớn, thậm chí băng cỡ lớn. Đừng chọn theo tuổi, chọn theo vòng tay.

Đo huyết áp cho trẻ ở nhà khi được bác sĩ dặn

Phần lớn trẻ khoẻ không cần đo huyết áp ở nhà. Khi bác sĩ dặn theo dõi, đo theo các bước sau để số đo có ý nghĩa.

  1. Cho trẻ đi vệ sinh, ngồi yên trên ghế có tựa lưng ít nhất ba đến năm phút, chân đặt trên sàn hoặc bục kê, không đung đưa.
  2. Tránh đo ngay sau khi chạy nhảy, ăn no, uống đồ có cà phê hay trà đặc, hay khi trẻ đang khóc, cáu.
  3. Kéo tay áo lên, không xắn để cuộn áo thắt chặt cánh tay. Quấn băng đúng cỡ vào cánh tay phải, mép dưới băng cách nếp khuỷu khoảng hai đốt ngón tay.
  4. Đặt tay trẻ lên bàn, ngang mức tim. Dặn trẻ không nói chuyện, không xem màn hình hồi hộp trong lúc đo.
  5. Đo hai lần, cách nhau một đến hai phút. Ghi cả hai số, kèm giờ, tay đo, cỡ băng.
  6. Nếu số hai lần chênh nhau nhiều, cho trẻ nghỉ thêm vài phút và đo lần ba.

Với trẻ nhỏ sợ máy, cho trẻ cầm thử băng quấn, bóp thử quả bơm trước, nói “máy sẽ ôm chặt tay con một chút rồi thả ra”. Trẻ hồi hộp có thể làm số tăng đáng kể, nên lần đo đầu tiên ở nhà thường chỉ để làm quen.

Vì sao trẻ có thể bị tăng huyết áp

Ở trẻ nhỏ, huyết áp cao thật sự thường có nguyên nhân cụ thể ở thận, tim mạch hoặc nội tiết, nên bác sĩ hay tìm nguyên nhân nhiều hơn ở người lớn. Càng lớn, đặc biệt ở tuổi dậy thì, kiểu tăng huyết áp giống người lớn càng phổ biến, thường đi kèm thừa cân, ít vận động, ăn mặn, ngủ ít.

Người nhà không cần và không nên tự đoán nguyên nhân từ con số. Việc của gia đình là đo đúng, ghi lại, và kể với bác sĩ những điều liên quan: trẻ có hay đau đầu, chảy máu cam, mệt, tiểu đêm, ngáy to khi ngủ, đang dùng thuốc gì, gia đình có ai tăng huyết áp sớm.

Đọc dòng huyết áp trên phiếu khám sức khoẻ ở trường

Phiếu khám đầu năm học thường chỉ ghi một con số đo một lần, trong điều kiện khó lý tưởng: phòng đông, trẻ vừa leo cầu thang, nhiều em đo liên tiếp với cùng một băng quấn. Nếu phiếu ghi huyết áp cao hoặc kèm lời dặn theo dõi, việc đầu tiên không phải là lo mà là đo lại cho đúng.

Cách làm hợp lý: hẹn một buổi khám ở trạm y tế xã, phường hay phòng khám nhi, nói rõ “phiếu khám ở trường ghi huyết áp cao, nhờ bác sĩ đo lại đúng cỡ băng”. Mang theo phiếu, ghi sẵn chiều cao, cân nặng gần nhất. Nếu lần đo lại vẫn cao, bác sĩ thường hẹn đo thêm vài lần khác ngày, có khi dặn đo ở nhà hoặc đeo máy đo tự động cả ngày, trước khi kết luận.

Ngược lại, đừng bỏ qua hẳn dòng ghi chú ấy chỉ vì nghĩ “trẻ con làm gì có huyết áp”. Một lần đo lại tốn chừng nửa buổi sáng, đổi lại gia đình biết chắc con mình đang ở đâu.

Huyết áp thấp ở trẻ: thường không phải chuyện lo

Một em học sinh gầy, khoẻ, đo 95/55 thường là bình thường với tuổi đó. Huyết áp thấp chỉ đáng chú ý khi đi kèm triệu chứng: choáng, xây xẩm hay ngất khi đứng lâu dưới nắng, đứng dậy nhanh; tay chân lạnh, da tái, lả đi khi đang ốm, nôn hay tiêu chảy nhiều.

Tuổi dậy thì có một hiện tượng hay gặp: em lớn nhanh, đứng lâu chào cờ hay xếp hàng thì choáng, mắt tối sầm. Đa số liên quan tới điều hoà tuần hoàn khi đứng, đỡ khi ngồi xuống hay nằm kê chân cao, uống đủ nước. Ngất khi đang gắng sức, ngất kèm đau ngực hay hồi hộp thì khác hẳn, cần được khám ngay.

Khi nào đi khám, khi nào gọi cấp cứu 115

Huyết áp của trẻ hiếm khi là việc cấp cứu, nhưng có những tình huống không được chờ.

  • Gọi 115: trẻ đau đầu dữ dội đột ngột kèm nôn, nhìn mờ, co giật, lơ mơ; trẻ ngất không tỉnh lại nhanh; trẻ đang ốm mà lả, tay chân lạnh ngắt, da nổi vân, khó đánh thức.
  • Khám sớm: nhiều lần đo đúng cách ở nhà đều cao hơn hẳn mức bác sĩ đã dặn; trẻ hay đau đầu buổi sáng, chảy máu cam nhiều, phù mi mắt, nước tiểu đổi màu.
  • Khám định kỳ: từ khoảng 3 tuổi trở lên, trẻ khoẻ nên được đo huyết áp ở các lần khám sức khoẻ định kỳ; trẻ sinh non, có bệnh thận, tim từ nhỏ có thể cần đo sớm hơn.

Không tự cho trẻ dùng thuốc hạ áp của người lớn trong nhà, kể cả nửa viên. Thuốc, liều và việc có cần dùng thuốc hay không do bác sĩ quyết định sau khi khám.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ 10 tuổi huyết áp 115/70 có cao không?

Không đọc được nếu chỉ có tuổi. Bác sĩ tra bảng theo tuổi, giới và chiều cao của trẻ. Với nhiều trẻ mười tuổi, con số này nằm gần ngưỡng cần theo dõi, nhưng một lần đo chưa nói lên điều gì; cần đo đúng cách nhiều lần khác ngày.

Có thể dùng máy đo huyết áp người lớn cho trẻ em không?

Dùng được thân máy nếu bác sĩ đồng ý, nhưng phải thay băng quấn đúng cỡ với vòng cánh tay của trẻ. Băng người lớn quấn lên tay trẻ nhỏ thường cho kết quả thấp giả; băng nhỏ trên tay to cho kết quả cao giả.

Trẻ em bao nhiêu tuổi thì nên đo huyết áp?

Nhiều hướng dẫn nhi khoa khuyên đo huyết áp ở các lần khám định kỳ từ khoảng 3 tuổi. Trẻ sinh non, có bệnh thận hay tim từ nhỏ có thể được bác sĩ đo sớm hơn và thường xuyên hơn.

Học sinh hay choáng khi chào cờ có phải huyết áp thấp?

Hay gặp ở tuổi dậy thì khi đứng lâu, nắng nóng, bỏ bữa sáng, uống ít nước. Thường đỡ khi ngồi xuống hoặc nằm kê chân cao. Ngất khi đang chạy, ngất kèm đau ngực hay hồi hộp thì phải đi khám ngay.

Băng quấn huyết áp cho trẻ chọn cỡ thế nào?

Đo vòng cánh tay ở điểm giữa vai và khuỷu, rồi chọn băng có khoảng vòng tay phù hợp in trên băng. Túi hơi bên trong nên rộng khoảng 40 phần trăm vòng tay. Chọn theo vòng tay chứ không theo tuổi.

Trẻ béo phì có cần đo huyết áp thường xuyên không?

Trẻ thừa cân có nguy cơ tăng huyết áp cao hơn, nên nên được đo ở mọi lần khám và theo lịch bác sĩ dặn. Nhớ dùng băng quấn đủ rộng, vì băng nhỏ trên cánh tay to làm số đo cao giả.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283