Thang điểm hôn mê Glasgow đánh giá tri giác qua ba phần: mở mắt (1–4 điểm), lời nói (1–5 điểm) và vận động (1–6 điểm), cộng lại từ 3 đến 15. Điểm 15 là tỉnh táo hoàn toàn, điểm càng thấp tri giác càng giảm. Với người nhà, điều đáng chú ý nhất là điểm tăng hay giảm qua các lần chấm.
Nghe bác sĩ nói “Glasgow 10 điểm” hay thấy trên phiếu ghi “G 3-4-5” thường làm người nhà hoảng vì không biết con số ấy nghĩa là gì. Bài này giải thích từng phần chấm thế nào, ba con số ghi riêng có ý nghĩa gì, và vì sao một con số đơn lẻ không quyết định tiên lượng.
Ba phần của thang và cách chấm
Nhân viên y tế chấm từng phần theo phản ứng tốt nhất người bệnh làm được tại lúc đánh giá:
| Phần | Điểm | Phản ứng |
|---|---|---|
| Mở mắt (E) | 4 | Tự mở mắt |
| 3 | Mở mắt khi được gọi | |
| 2 | Mở mắt khi bị kích thích đau | |
| 1 | Không mở mắt | |
| Lời nói (V) | 5 | Trả lời đúng, định hướng tốt về người, nơi chốn, thời gian |
| 4 | Trả lời được nhưng lẫn lộn | |
| 3 | Nói từ ngữ không phù hợp, không thành câu đối đáp | |
| 2 | Chỉ ú ớ, rên, không thành tiếng nói | |
| 1 | Không phát ra âm thanh | |
| Vận động (M) | 6 | Làm đúng theo yêu cầu |
| 5 | Đưa tay đúng chỗ bị kích thích đau để gạt ra | |
| 4 | Rụt tay lại khi bị kích thích đau | |
| 3 | Co cứng tay bất thường | |
| 2 | Duỗi cứng tay chân bất thường | |
| 1 | Không cử động |
Ba chữ E, V, M lấy từ tiếng Anh, chỉ mắt, lời nói và vận động. Trên phiếu theo dõi thường ghi riêng từng phần, ví dụ E3 V4 M6, tổng 13.
Vì sao ghi riêng từng phần lại quan trọng hơn tổng điểm
Hai người cùng 10 điểm có thể ở hai tình trạng rất khác. Một người E4 V1 M5: mở mắt tự nhiên, không nói được nhưng gạt được tay, có thể vì đang đặt ống thở hoặc tổn thương vùng ngôn ngữ. Người kia E2 V3 M5: phải kích thích mới mở mắt, nói từ ngữ lộn xộn. Bác sĩ nhìn ba con số riêng để hiểu đúng hơn.
Có những tình huống phần lời nói không chấm được đúng: người đặt nội khí quản, mở khí quản, người bị liệt dây thanh, người vốn không nói được, trẻ nhỏ chưa biết nói, người không nói tiếng Việt. Khi đó phiếu thường ghi kí hiệu riêng thay cho điểm lời nói, và tổng điểm không so được với người khác.
Phần vận động thường được coi là phần cho nhiều thông tin nhất ở người tri giác giảm nặng, vì ít bị ảnh hưởng bởi ống thở hay mắt sưng.
Phần mở mắt cũng có lúc không chấm được, ví dụ mắt sưng kín sau chấn thương vùng mặt. Khi đó phiếu ghi chú thay cho điểm. Vì những lý do này, khi nghe một tổng điểm, người nhà nên hỏi thêm ba con số riêng và hỏi có phần nào đang không chấm được hay không, thay vì chỉ nhớ tổng.
Nhóm mức độ thường dùng
Sách giáo khoa thường chia tổng điểm thành các nhóm sau, chủ yếu dùng cho chấn thương đầu. Đây là cách phân nhóm tham khảo, không phải tiên lượng cho từng người:
| Tổng điểm | Nhóm (tham khảo) | Người nhà thường thấy |
|---|---|---|
| 13–15 | Nhẹ | Người bệnh tỉnh hoặc hơi lơ mơ, nói chuyện được, có thể lẫn lộn |
| 9–12 | Vừa | Ngủ gà, phải gọi mới mở mắt, nói lộn xộn, vẫn gạt tay khi bị đau |
| 3–8 | Nặng | Không mở mắt khi gọi, không nói thành lời; thường cần hỗ trợ đường thở |
Điểm 3 là thấp nhất của thang, không có điểm 0. Người không phản ứng gì vẫn được 3 vì mỗi phần thấp nhất là 1.
Đọc thay đổi qua các lần chấm
Ở bệnh viện, điều dưỡng chấm nhiều lần trong ngày, có khi mỗi giờ với người bệnh nặng. Giá trị nằm ở chiều hướng:
Điểm tăng dần
Ví dụ hôm qua 9, sáng nay 11, chiều 12: tri giác đang cải thiện. Thường là tin tốt, nhưng vẫn phụ thuộc vào bệnh nền và các chỉ số khác.
Điểm đứng yên
Không nhất thiết là xấu. Nhiều bệnh cần vài ngày mới thấy thay đổi. Hỏi bác sĩ đã có thay đổi nào ở từng phần chưa.
Điểm giảm
Điểm tụt từ 2 điểm trở lên, đặc biệt phần vận động, thường được nhân viên y tế coi là dấu hiệu cần đánh giá lại ngay. Người nhà ngồi cạnh giường nếu thấy người bệnh khó gọi hơn, nói ít đi, hay một bên tay chân cử động kém đi thì báo điều dưỡng ngay, không chờ lần chấm tiếp theo.
Ảnh hưởng của thuốc
Thuốc an thần, thuốc giảm đau mạnh, gây mê làm điểm thấp tạm thời. Hỏi bác sĩ điểm đang chấm là lúc còn thuốc hay đã ngưng thuốc.
Người nhà ngồi cạnh giường quan sát được gì
Người nhà không cần và không nên tự kích thích đau để chấm điểm trong viện. Nhưng có những quan sát hữu ích mà người nhà ở gần nhiều giờ làm được:
Mở mắt. Lúc vào thăm, người bệnh tự mở mắt hay phải gọi, gọi to hay gọi nhỏ.
Lời nói. Có nhận ra người thân không, nói đúng tên mình không, hay chỉ ú ớ.
Làm theo lời. “Bố nắm tay con”, “mẹ thè lưỡi ra”. Làm được là dấu hiệu tốt về vận động. Ghi lại tay nào làm được, tay nào yếu.
So sánh với lần trước. Hôm qua gọi khẽ đã mở mắt, hôm nay gọi to mới mở là một thông tin đáng nói với điều dưỡng.
Những câu nên hỏi bác sĩ
Khi nghe một con số Glasgow, những câu sau giúp người nhà hiểu đúng hơn:
- Điểm hiện tại từng phần là bao nhiêu, và so với lúc nhập viện thì thế nào?
- Có thuốc an thần hay giảm đau nào đang ảnh hưởng tới điểm không?
- Phần lời nói có chấm được không, hay đang bị ảnh hưởng bởi ống thở?
- Những thay đổi nào gia đình cần báo ngay khi ngồi cạnh người bệnh?
- Ngoài điểm Glasgow, bác sĩ còn dựa vào những thông tin nào để đánh giá diễn biến?
Đồng tử thường được ghi cạnh Glasgow trên cùng phiếu. Cách đọc đồng tử được giải thích ở bài soi đồng tử bằng đèn pin.
Glasgow có dùng được ở nhà không
Thang này được thiết kế cho nhân viên y tế đã được huấn luyện, nhất là phần kích thích đau và phân biệt các kiểu co duỗi tay chân. Người nhà không nên tự chấm đầy đủ ở nhà rồi dựa vào đó để quyết định có đi viện hay không.
Ở nhà, cách đánh giá đơn giản bốn mức tỉnh, đáp lời gọi, đáp kích thích đau, không đáp như ở bài đánh giá nhanh mức độ tỉnh táo phù hợp hơn và đủ để quyết định gọi cấp cứu. Mức tự tỉnh tương ứng gần với điểm cao, mức chỉ đáp kích thích đau hoặc không đáp tương ứng với vùng điểm thấp.
Điều người nhà nên làm là hiểu ngôn ngữ của thang để nói chuyện được với bác sĩ, và sau khi người bệnh ra viện, biết những dấu hiệu tri giác nào cần quay lại ngay.
Sau khi ra viện: dấu hiệu cần quay lại hoặc gọi 115
Với người vừa ra viện sau chấn thương đầu hoặc bệnh thần kinh, gọi 115 hoặc quay lại viện ngay khi thấy:
- Ngủ gà nhiều hơn, khó đánh thức hơn so với lúc ra viện.
- Lẫn lộn mới, không nhận ra người thân, nói lộn xộn.
- Đau đầu tăng dần, nôn nhiều lần.
- Yếu, tê một bên người, méo miệng, nói khó.
- Co giật.
- Hai đồng tử to nhỏ khác nhau mới xuất hiện.
Hỏi bác sĩ trước khi ra viện về lịch tái khám, các dấu hiệu cụ thể cần theo dõi và ai sẽ là người theo dõi ở nhà trong những ngày đầu.
Câu hỏi thường gặp
Glasgow 15 điểm nghĩa là gì?
Là điểm cao nhất của thang: người bệnh tự mở mắt, trả lời đúng về người, nơi chốn, thời gian và làm đúng theo yêu cầu. Nói cách khác là tỉnh táo hoàn toàn tại thời điểm chấm.
Điểm Glasgow thấp nhất là bao nhiêu?
Là 3 điểm, vì mỗi phần mở mắt, lời nói, vận động thấp nhất là 1. Thang không có điểm 0. Điểm 3 nghĩa là không phản ứng ở cả ba phần.
Glasgow 8 điểm có nguy hiểm không?
Theo cách phân nhóm tham khảo, từ 8 điểm trở xuống thuộc nhóm nặng, người bệnh thường cần hỗ trợ đường thở và theo dõi sát. Tiên lượng cụ thể phụ thuộc nguyên nhân và diễn biến, cần hỏi bác sĩ điều trị.
Vì sao người đặt ống thở lại có điểm Glasgow thấp?
Ống thở làm người bệnh không nói được nên phần lời nói không chấm đúng. Phiếu thường ghi kí hiệu riêng cho phần này. Hãy hỏi bác sĩ điểm mắt và vận động để hiểu tình trạng thật.
Người nhà có tự chấm điểm Glasgow ở nhà được không?
Không nên. Thang cần huấn luyện để chấm đúng. Ở nhà dùng cách đánh giá bốn mức tỉnh, đáp lời gọi, đáp kích thích đau, không đáp là đủ để quyết định gọi cấp cứu.
Điểm Glasgow giảm 2 điểm có đáng lo không?
Điểm giảm, nhất là phần vận động, thường được coi là dấu hiệu cần bác sĩ đánh giá lại ngay. Nếu người nhà thấy người bệnh khó gọi hơn hay một bên yếu đi, hãy báo điều dưỡng ngay.