Gia đình có trẻ nhỏ nên có trước tiên một nhiệt kế điện tử dạng que, dùng được ở nách và theo chỉ dẫn nhi khoa ở hậu môn cho trẻ rất nhỏ. Nhiệt kế đo tai hay đo trán là món thêm cho tiện lúc trẻ ngủ hoặc quấy. Nhiệt kế thuỷ ngân thì nên thôi dùng.
Khi con sốt lần đầu, nhiều bố mẹ mua vội chiếc nhiệt kế gần nhất, rồi sau đó mua thêm chiếc thứ hai, thứ ba vì thấy các máy cho số khác nhau. Chọn đúng từ đầu, biết mỗi loại giỏi việc gì, sẽ đỡ cả tiền lẫn những đêm hoang mang vì con số. Bài này bàn chuyện chọn mua; cách đo ở từng vị trí là chủ đề riêng.
Các loại nhiệt kế thường gặp
Mỗi loại có chỗ mạnh riêng. Không loại nào hợp mọi tình huống, nên câu hỏi là nhà cần làm việc gì nhiều nhất.
| Loại | Đo ở đâu | Điểm mạnh | Điểm cần biết |
|---|---|---|---|
| Điện tử dạng que | Nách, miệng, hậu môn | Rẻ, bền, kết quả ổn định khi đặt đúng | Cần giữ yên một lúc; trẻ quấy khó đo |
| Hồng ngoại đo tai | Ống tai | Nhanh, vài giây | Phụ thuộc cách kéo tai và đặt đầu đo; ráy tai, ống tai nhỏ làm số kém tin |
| Hồng ngoại đo trán, không chạm | Da trán hoặc thái dương | Không đánh thức trẻ, tiện khi nhiều người cần đo | Dễ bị ảnh hưởng bởi mồ hôi, gió quạt, vừa đi nắng về |
| Dán hoặc dải đổi màu | Da trán | Rẻ | Chỉ gợi ý nóng hay không, không nên dùng để theo dõi |
| Thuỷ ngân thuỷ tinh | Nách, miệng | Quen thuộc | Dễ vỡ, thuỷ ngân độc; nhiều nơi khuyên ngừng dùng |
Các loại đo ở vị trí khác nhau thì con số cũng khác nhau một chút, đó là chuyện bình thường. Vì vậy khi ghi số luôn ghi kèm vị trí đo, và trong một đợt sốt nên dùng cùng một loại máy, cùng một vị trí để dễ so.
Chọn theo tuổi của trẻ
Tuổi của trẻ ảnh hưởng tới việc chọn loại máy nhiều hơn giá tiền.
Trẻ sơ sinh và trẻ dưới vài tháng tuổi
Nhiều hướng dẫn nhi khoa ưu tiên nhiệt kế điện tử dạng que cho nhóm tuổi này, đo ở nách hoặc ở hậu môn khi cần con số chính xác hơn theo chỉ dẫn của nhân viên y tế. Nhiệt kế tai thường không được khuyên cho trẻ rất nhỏ vì ống tai còn bé và cong, đầu đo khó đặt đúng. Nếu định đo hậu môn, chọn que có đầu mềm, mảnh, và dành riêng một chiếc chỉ cho việc này.
Trẻ biết bò, biết đi
Que điện tử đo nách vẫn là chính. Có thể thêm nhiệt kế tai hoặc trán để kiểm tra nhanh lúc trẻ ngủ; nếu số đo nhanh thấy cao thì đo lại bằng que để chắc hơn. Chọn que có tiếng bíp báo xong để không phải đoán thời gian.
Trẻ lớn và người lớn
Que điện tử dùng được ở miệng khi người đo ngậm miệng được và hợp tác. Nhiệt kế tai hay trán tiện cho cả nhà, nhất là khi có nhiều người ốm cùng lúc. Người lớn tuổi khô da, ra mồ hôi nhiều hay nằm quạt thì nên ưu tiên que đo nách hoặc miệng.
Tính năng đáng tiền và tính năng không cần
Khi cầm máy ở cửa hàng, xem lần lượt các điểm sau.
Tiếng bíp báo đo xong. Rất có ích; nhiều sai số đến từ việc rút que ra quá sớm.
Bộ nhớ lần đo trước. Giúp so với lần vừa đo, nhất là lúc nửa đêm không kịp ghi.
Màn hình có đèn. Đo cho trẻ ngủ trong phòng tối mà không cần bật đèn lớn.
Đầu que chống nước. Lau rửa dễ, giữ vệ sinh tốt hơn. Đọc kỹ máy chống nước toàn thân hay chỉ phần đầu.
Chụp đầu đo dùng một lần cho nhiệt kế tai. Cần mua đúng loại của máy và có sẵn để thay. Máy cần chụp mà dùng không chụp sẽ cho số không đúng.
Đèn đổi màu theo mức sốt. Không cần trả thêm vì ngưỡng của máy là ngưỡng chung; con số mới là thứ cần đọc và ghi.
Chế độ đo nhiệt độ sữa, nước tắm, phòng. Tiện nhưng không liên quan đến việc đo sốt; đừng để tính năng phụ quyết định lựa chọn.
Kết nối điện thoại. Không làm số đo chính xác hơn; chỉ có ích nếu nhà thật sự muốn lưu số trên điện thoại.
Vì sao nên thôi dùng nhiệt kế thuỷ ngân
Nhiệt kế thuỷ tinh chứa thuỷ ngân đo chậm, khó đọc vạch, và quan trọng nhất là dễ vỡ. Trẻ cắn vỡ khi đo miệng, rơi vỡ trên sàn đều có thể làm hơi thuỷ ngân bay ra trong phòng kín. Nhiều nước và nhiều cơ sở y tế đã chuyển sang nhiệt kế điện tử vì lý do này.
Nếu trong nhà vẫn còn và lỡ làm vỡ: đưa trẻ và người khác ra khỏi phòng, mở cửa sổ cho thoáng, tắt quạt và điều hoà để hơi không bị thổi đi khắp nhà. Không dùng chổi hay máy hút bụi vì sẽ làm thuỷ ngân vỡ thành hạt nhỏ và phát tán. Đeo găng, dùng hai miếng bìa cứng gom các giọt lại, dùng băng dính để thấm hạt nhỏ, cho tất cả vào lọ có nắp kín rồi hỏi nơi thu gom rác nguy hại của xã, phường. Nếu trẻ cắn vỡ và có mảnh thuỷ tinh trong miệng, hoặc có ai ho, khó thở sau khi tiếp xúc, đưa đi khám ngay.
An toàn khi nhà có trẻ nhỏ
Chiếc nhiệt kế an toàn với người lớn chưa chắc an toàn với trẻ đang tuổi cho mọi thứ vào miệng.
- Nhiều nhiệt kế điện tử dùng pin cúc áo. Cất máy và pin dự phòng ngoài tầm với của trẻ, kiểm tra nắp pin đóng chắc.
- Nếu nghi trẻ nuốt pin cúc áo, đưa đến cơ sở cấp cứu ngay hoặc gọi 115, không đợi xem có triệu chứng hay không, không tự gây nôn.
- Không để trẻ tự cầm que đo đi lại, ngã có thể chọc vào miệng hoặc hậu môn.
- Que đo hậu môn đánh dấu rõ bằng băng dính màu hoặc cất riêng, không dùng đo miệng.
- Cất nhiệt kế ở một chỗ cố định mà cả nhà đều biết, để lúc nửa đêm không phải lục tìm.
Mua về rồi, thử máy trước khi cần dùng
Đừng để lần đầu mở hộp là lúc con đang sốt cao. Dành mười phút khi cả nhà khoẻ:
- Đọc hướng dẫn, chú ý máy đang để độ C hay độ F và cách đổi.
- Đo thử cho một người lớn khoẻ, ở đúng vị trí máy hướng dẫn, hai lần liên tiếp cách nhau vài phút.
- Hai lần gần nhau là máy ổn định; chênh nhiều thì đọc lại cách đặt máy.
- Nếu nhà có máy khác, đo cùng người, cùng vị trí, gần như cùng lúc để biết hai máy chênh nhau bao nhiêu.
- Ghi lại vào trang đầu sổ theo dõi: loại máy, vị trí thường đo cho từng người.
- Mua sẵn pin dự phòng và chụp đầu đo nếu máy cần.
Cách giữ sạch nhiệt kế giữa các lần đo, nhất là khi cả nhà cùng ốm, nằm ở bài vệ sinh dụng cụ đo sinh hiệu.
Nhiệt kế chỉ là một phần, quan sát trẻ mới là chính
Con số trên nhiệt kế giúp theo dõi, nhưng mức độ nặng nhẹ của một đợt sốt còn nằm ở việc trẻ ăn uống, chơi, ngủ, đi tiểu ra sao. Một trẻ sốt cao mà vẫn chơi khi hạ nhiệt có khi đáng lo ít hơn một trẻ sốt vừa nhưng li bì.
Nhiều hướng dẫn nhi khoa khuyên đưa trẻ dưới ba tháng tuổi có sốt đi khám ngay, không tự theo dõi ở nhà. Với trẻ mọi lứa tuổi, gọi cấp cứu 115 nếu trẻ co giật, li bì khó đánh thức, thở rít hay thở rất nhanh, tím môi, nổi ban tím không mất khi ấn, hoặc bỏ bú, không uống được. Không tự dùng thuốc hạ sốt ngoài chỉ dẫn của nhân viên y tế; cách ghi nhiệt độ cho đủ để bác sĩ dùng được có ở bài ghi sổ số đo tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Nên mua nhiệt kế loại nào cho trẻ sơ sinh?
Nhiều hướng dẫn nhi khoa ưu tiên nhiệt kế điện tử dạng que cho trẻ rất nhỏ, đo nách hoặc đo hậu môn theo chỉ dẫn nhân viên y tế. Nhiệt kế tai thường không được khuyên cho trẻ rất nhỏ vì ống tai bé.
Nhiệt kế đo trán có chính xác không?
Nhiệt kế trán tiện để kiểm tra nhanh, nhất là lúc trẻ ngủ, nhưng dễ bị ảnh hưởng bởi mồ hôi, gió quạt hay vừa đi nắng về. Khi số đo trán cao, nên đo lại bằng que điện tử.
Có cần mua hai loại nhiệt kế không?
Không bắt buộc. Một que điện tử là đủ cho hầu hết gia đình. Thêm nhiệt kế tai hoặc trán chỉ để tiện khi trẻ ngủ hay quấy, và khi dùng thì nên biết hai máy thường chênh nhau bao nhiêu.
Làm vỡ nhiệt kế thuỷ ngân thì xử lý thế nào?
Cho mọi người ra khỏi phòng, mở cửa sổ, tắt quạt và điều hoà. Không quét, không hút bụi. Đeo găng, gom giọt bằng bìa cứng và băng dính, cho vào lọ kín rồi hỏi nơi thu gom rác nguy hại của xã, phường.
Trẻ nuốt pin cúc áo của nhiệt kế phải làm gì?
Đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay hoặc gọi 115, kể cả khi trẻ chưa có biểu hiện gì. Không tự gây nôn, không đợi theo dõi ở nhà, mang theo vỏ pin hoặc máy nếu kịp.
Nhiệt kế tai cho số khác nhiệt kế nách có phải máy hỏng?
Không hẳn. Nhiệt độ ở tai và ở nách vốn chênh nhau một chút. Nên chọn một loại, một vị trí cho cả đợt theo dõi và luôn ghi kèm vị trí đo.