Thai phụ đo huyết áp tại nhà khi ngồi tựa lưng, nghỉ năm phút, băng quấn đúng cỡ ngang tim, đo hai lần. Huyết áp từ 140/90 trở lên ở hai lần đo cách nhau vài phút cần báo bác sĩ trong ngày; từ 160/110, hoặc kèm đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau vùng trên rốn thì đi cấp cứu ngay.
Đo huyết áp là việc nhỏ nhất mà cũng quan trọng nhất trong mỗi lần khám thai. Lý do: tăng huyết áp trong thai kỳ, đặc biệt là tiền sản giật, có thể diễn tiến âm thầm, người mẹ thấy khoẻ trong khi huyết áp đã lên. Nhiều thai phụ được bác sĩ dặn đo thêm ở nhà giữa các lần khám. Đo đúng thì sổ ghi có ích; đo sai thì sổ chỉ gây lo hoặc ru ngủ.
Huyết áp thay đổi thế nào qua ba giai đoạn thai kỳ
Đây là xu hướng chung ở thai phụ khoẻ, nêu để tham khảo. Mỗi người có số nền riêng, và mốc theo dõi của bạn là mốc bác sĩ khám thai đã dặn.
| Giai đoạn | Xu hướng huyết áp | Điều hay gặp |
|---|---|---|
| Ba tháng đầu | bắt đầu giảm nhẹ | Choáng khi đứng dậy nhanh, nhất là khi nghén, ăn uống kém |
| Ba tháng giữa | thường thấp nhất | Số dưới giảm rõ hơn số trên; mệt, xây xẩm khi đứng lâu |
| Ba tháng cuối | tăng dần trở lại gần mức trước khi có thai | Giai đoạn hay xuất hiện tiền sản giật; cần đo đều |
| Sau sinh vài tuần | dần về mức trước khi có thai | Tiền sản giật vẫn có thể xuất hiện sau sinh |
Vì huyết áp thường giảm ở giữa thai kỳ, một thai phụ có số đo tăng dần ở ba tháng giữa, dù vẫn dưới 140/90, cũng là điều nên kể với bác sĩ. Biết số đo trước khi mang thai hoặc ở lần khám đầu là có cái để so sánh.
Đo huyết áp tại nhà cho thai phụ: từng bước
Quy trình giống người lớn bình thường, cộng thêm vài điểm riêng của thai kỳ.
- Đi tiểu trước khi đo; bàng quang căng làm huyết áp tăng.
- Ngồi ghế có tựa lưng, hai bàn chân đặt trên sàn, không bắt chéo chân. Nghỉ yên ít nhất năm phút, không nói chuyện, không xem điện thoại.
- Không đo khi đang nằm ngửa. Từ giữa thai kỳ, nằm ngửa làm tử cung đè lên tĩnh mạch lớn ở bụng, máu về tim giảm, huyết áp có thể tụt và số đo không phản ánh đúng. Nếu buộc phải đo khi nằm, nằm nghiêng trái.
- Quấn băng vào cánh tay trần, đúng cỡ. Nhiều thai phụ tăng cân, cánh tay to ra so với lúc trước; băng cũ có thể đã chật, cho số cao giả.
- Đặt tay trên bàn sao cho băng quấn ngang mức tim.
- Đo hai lần, cách nhau một đến hai phút. Ghi cả hai.
- Đo vào giờ cố định mà bác sĩ dặn, thường là buổi sáng trước khi ăn và buổi tối.
Một sai lầm phổ biến là đo ngay sau khi leo cầu thang về nhà, hoặc đo đi đo lại năm sáu lần liền vì sốt ruột rồi chọn con số thấp nhất. Ghi trung thực mọi lần đo, kể cả số cao, kèm hoàn cảnh.
Tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật: người nhà cần hiểu gì
Tăng huyết áp trong thai kỳ có nhiều dạng: có người bị từ trước khi mang thai, có người xuất hiện sau tuần thứ 20. Tiền sản giật là tình trạng huyết áp cao sau tuần 20 kèm tổn thương ở các cơ quan, thường phát hiện qua đạm trong nước tiểu hoặc xét nghiệm máu. Tiền sản giật có thể ảnh hưởng tới cả mẹ và thai, và có khi xuất hiện cả sau sinh.
Người nhà không chẩn đoán được tiền sản giật. Điều người nhà làm được là đo đúng, ghi đều, nhận ra các dấu hiệu đi kèm và đưa thai phụ đi khám đúng lúc. Việc làm xét nghiệm, quyết định dùng thuốc hay chọn thời điểm sinh là việc của bác sĩ sản khoa.
Những thai phụ thường được dặn theo dõi kỹ hơn: mang thai lần đầu, mang đa thai, từng bị tiền sản giật ở lần mang thai trước, có tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận từ trước, hoặc mang thai khi tuổi cao. Bác sĩ sẽ cho biết bạn có thuộc nhóm này không.
Dấu hiệu đi kèm cần để ý
Huyết áp chỉ là một phần. Những dấu hiệu sau, nhất là khi xuất hiện cùng huyết áp cao, khiến tình huống nặng hơn hẳn.
- Đau đầu dữ dội, kéo dài, không đỡ khi nghỉ ngơi.
- Nhìn mờ, thấy chớp sáng, đốm sáng hoặc mất một phần tầm nhìn.
- Đau vùng trên rốn hoặc dưới sườn phải, có khi bị tưởng là đau dạ dày.
- Phù mặt, mí mắt, bàn tay xuất hiện nhanh trong một hai ngày, khác với phù nhẹ ở mắt cá cuối ngày vốn hay gặp.
- Khó thở, nhất là khi nằm.
- Buồn nôn, nôn mới xuất hiện ở ba tháng cuối.
- Thai máy ít đi so với thường ngày.
Phù chân nhẹ vào buổi chiều, đỡ khi nằm kê chân, rất hay gặp ở thai kỳ khoẻ mạnh. Phù đột ngột ở mặt, tay kèm huyết áp tăng thì khác.
Đọc số đo: làm gì tiếp
Bảng dưới là khung hành động phổ biến, nêu để tham khảo. Nếu bác sĩ của bạn đã dặn mốc khác, làm theo mốc của bác sĩ.
| Số đo ở hai lần đo đúng cách | Không có triệu chứng kèm | Có một trong các dấu hiệu đi kèm |
|---|---|---|
| Dưới 140/90 | Ghi sổ, đo theo lịch | Vẫn đi khám trong ngày |
| Từ 140/90 đến dưới 160/110 | Báo bác sĩ khám thai hoặc đến cơ sở sản khoa trong ngày | Đi cấp cứu sản khoa ngay |
| Từ 160/110 trở lên | Đi cấp cứu sản khoa ngay | Gọi 115 |
Chỉ cần một trong hai số đạt mốc là đủ: 145/85 vẫn tính là đạt mốc 140/90 vì số trên đã từ 140; 130/95 cũng vậy vì số dưới đã từ 90.
Ghi sổ và mang số đo đến buổi khám thai
Mỗi dòng trong sổ nên có ngày, giờ, hai số đo của cả hai lần, tay đo, và một vài chữ về tình trạng lúc đó: vừa ngủ dậy, đau đầu nhẹ, phù chân. Không cần tính trung bình hay tô màu; bác sĩ cần số gốc.
Khi đi khám, mang theo cả máy đo của gia đình nếu bác sĩ muốn so với máy ở phòng khám. Hai máy lệch nhau vài mmHg là thường; lệch nhiều thì bác sĩ sẽ cho biết nên tin máy nào, có cần đổi băng quấn hay không.
Một câu nói mẫu giúp buổi khám nhanh hơn: “Từ tuần 30 em đo sáng tối, thường khoảng 115/75; ba hôm nay buổi tối lên 135/88, có hơi nhức đầu, phù hai mắt cá chân”. Câu này cho bác sĩ thấy cả mức nền, xu hướng và triệu chứng trong vài giây.
Nếu bác sĩ không dặn đo ở nhà, thai phụ khoẻ không bắt buộc phải mua máy. Đo đầy đủ ở mỗi lần khám thai đúng lịch vẫn là cách theo dõi chính.
Huyết áp thấp, chóng mặt khi mang thai
Ở ba tháng đầu và ba tháng giữa, nhiều thai phụ bị choáng khi đứng dậy nhanh, đứng lâu nơi đông người nóng bức, hoặc khi nằm ngửa lâu. Phần lớn là do mạch máu giãn trong thai kỳ cộng với ăn uống kém vì nghén, uống ít nước.
Cách xử lý ngay: ngồi xuống hoặc nằm nghiêng trái, nới quần áo chật, uống nước. Đứng dậy từ từ, ngồi ở mép giường một lúc trước khi đứng. Ăn thành nhiều bữa nhỏ.
Choáng kèm ngất, đau bụng, ra huyết âm đạo, tim đập rất nhanh, khó thở hay đau ngực thì không còn là chuyện huyết áp sinh lý; cần đi cấp cứu.
Những điều không nên làm
Không tự bắt đầu, tự ngừng hay tự đổi liều thuốc hạ áp theo số đo ở nhà, kể cả khi số đo đẹp vài ngày liền. Một số thuốc hạ áp dùng cho người không mang thai lại không phù hợp với thai kỳ; việc chọn thuốc phải do bác sĩ sản khoa quyết định.
Không tự ăn nhạt tuyệt đối hay nhịn ăn để hạ huyết áp; thai phụ cần đủ dinh dưỡng. Chế độ ăn có cần điều chỉnh hay không, hỏi bác sĩ.
Không bỏ qua một lần đo cao chỉ vì “hôm nay mệt thôi”. Đo lại sau mười lăm phút nghỉ; vẫn cao thì làm theo bảng ở trên. Để biết thêm về các thay đổi khác của mạch và nhịp thở khi có thai, xem bài mạch, nhịp thở thay đổi khi mang thai.
Câu hỏi thường gặp
Bà bầu huyết áp 130/85 có cao không?
Con số này dưới mốc 140/90 nên thường chưa xếp là tăng huyết áp thai kỳ. Tuy vậy nếu trước đây bạn hay đo khoảng 105/65, mức tăng này đáng kể với bác sĩ ở lần khám tới.
Mang thai đo huyết áp tay trái hay tay phải?
Lần đầu nên đo cả hai tay, sau đó dùng tay cho số cao hơn và đo cố định tay đó. Quan trọng hơn chọn tay là ngồi đúng tư thế, băng quấn đúng cỡ và đặt ngang tim.
Có nên đo huyết áp khi nằm ngửa lúc mang thai không?
Không nên, nhất là từ giữa thai kỳ. Nằm ngửa làm tử cung đè lên tĩnh mạch lớn, huyết áp có thể tụt, số đo không đúng và thai phụ dễ choáng. Đo khi ngồi, hoặc nằm nghiêng trái nếu không ngồi được.
Tiền sản giật có xuất hiện sau khi sinh không?
Có thể. Tiền sản giật đôi khi xuất hiện hoặc nặng lên trong vài tuần sau sinh. Sau sinh mà đau đầu dữ dội, nhìn mờ, khó thở hay huyết áp từ 140/90 trở lên thì cần đi khám ngay.
Huyết áp bao nhiêu thì bà bầu phải đi cấp cứu?
Từ 160/110 trở lên ở hai lần đo đúng cách, hoặc huyết áp cao kèm đau đầu dữ dội, nhìn mờ, đau vùng trên rốn, khó thở, co giật thì phải đi cấp cứu sản khoa ngay hoặc gọi 115.