SinhHieu.comSinh Hiệu
Nhiệt độ cơ thể

Sờ trán thấy nóng mà nhiệt kế báo bình thường: nên tin cái nào

Bàn tay đo nhiệt độ da và so với chính bàn tay mình, nên rất dễ nhầm. Nhiệt kế đo đúng cách đáng tin hơn, nhưng cảm giác nóng hay rét của người bệnh vẫn là lý do để đo lại cẩn thận.

Sờ trán thấy nóng mà nhiệt kế báo bình thường: nên tin cái nào

Khi sờ trán thấy nóng mà nhiệt kế đo đúng cách vẫn báo bình thường, hãy tin nhiệt kế hơn: bàn tay chỉ cảm nhận nhiệt độ da, lại so với chính bàn tay mình nên rất dễ nhầm. Tuy vậy, nếu người bệnh rét run, mệt lả hay khác thường, hãy đo lại cẩn thận bằng vị trí gần lõi hơn.

Tình huống này gặp ở hầu hết các gia đình: bà sờ trán cháu bảo “nóng lắm”, mẹ đo nách ra ba mươi sáu độ tám, hai người cãi nhau. Hoặc ngược lại, người lớn kêu lạnh, đắp chăn kín mà nhiệt kế báo ba mươi tám độ rưỡi. Hiểu bàn tay và nhiệt kế đang “đo” cái gì giúp cả nhà bớt tranh luận và xử lý đúng hơn.

Bàn tay đo cái gì

Khi đặt mu bàn tay lên trán người khác, đầu dây thần kinh ở da tay cảm nhận sự chênh lệch giữa da tay mình và da trán người kia. Nếu tay bạn đang lạnh, vừa rửa bằng nước mát, vừa cầm ly nước đá, hoặc vừa từ ngoài gió vào, thì trán của bất kỳ ai cũng sẽ có vẻ nóng. Nếu tay bạn đang ấm, vừa nấu bếp, vừa ôm trẻ, thì một cái trán hơi sốt cũng có thể có vẻ bình thường.

Ngoài ra, da trán và mặt dễ nóng lên vì những lý do không liên quan đến thân nhiệt: trẻ vừa khóc, vừa chạy nhảy, vừa nằm úp mặt vào gối, vừa ngồi gần bếp, phòng bí, trời nắng. Bàn tay chỉ cảm nhận được lớp da, không biết lõi cơ thể đang thế nào. Vì vậy sờ trán giúp ta nghi ngờ, còn nhiệt kế mới giúp ta trả lời.

Vì sao cảm thấy nóng mà nhiệt kế bình thường

Da nóng do môi trường hoặc hoạt động. Trẻ vừa chơi, vừa khóc, vừa ăn cháo nóng, người lớn vừa đi nắng về: mặt đỏ, da nóng nhưng lõi không tăng mấy. Nghỉ ngơi trong phòng mát nửa giờ rồi đo lại thường thấy bình thường.

Tay người sờ đang lạnh. Rất hay gặp vào mùa lạnh hoặc khi người lớn vừa rửa tay. Mọi cái trán đều có vẻ nóng.

Cảm giác “nóng trong người”. Nhiều người dùng chữ này cho cảm giác bứt rứt, mặt bừng, khô miệng, khó ngủ. Đó là cảm giác có thật nhưng không đồng nghĩa với thân nhiệt cao. Nhiệt kế đo đúng sẽ cho biết có tăng hay không.

Nhiệt kế đo sai và cho số thấp. Đây là khả năng phải loại trừ trước khi kết luận bàn tay nhầm: nách ướt hoặc không khép, máy đo trán dùng khi trán có mồ hôi, đo miệng khi thở bằng miệng. Lỗi đo hầu như luôn kéo số xuống. Các lỗi này được kể chi tiết ở bài đo nhiệt độ ở nách cho đúng.

Vì sao rét run mà nhiệt kế lại báo cao

Cơn sốt đang lên

Khi cơ thể bắt đầu sốt, bộ điều nhiệt trong não đặt mức nhiệt mới cao hơn. Lúc đó thân nhiệt thật vẫn còn thấp hơn mức mới, nên cơ thể “thấy lạnh”: co mạch ngoài da cho tay chân lạnh, nổi da gà, run để sinh nhiệt. Người bệnh kêu rét, đòi đắp chăn, trong khi nhiệt kế đang leo lên. Vì vậy cảm giác lạnh không có nghĩa là không sốt.

Tay chân lạnh, thân mình nóng

Ở trẻ nhỏ đang lên sốt, bàn tay bàn chân có thể lạnh ngắt trong khi lưng, bụng, gáy nóng. Sờ tay trẻ rồi kết luận “con không sốt” là cách đoán dễ sai nhất.

Cơn sốt đang lui

Ngược lại, khi sốt bắt đầu hạ, cơ thể thải nhiệt: giãn mạch ngoài da, vã mồ hôi, mặt đỏ, người thấy nóng bức. Lúc này da nóng ẩm, nhưng thân nhiệt đang đi xuống.

Khi cảm giác và nhiệt kế vênh nhau: làm theo thứ tự

Thay vì cãi nhau xem ai đúng, cả nhà có thể làm theo trình tự này:

  1. Cho người được đo nghỉ trong phòng thoáng, không quá nóng không quá lạnh, khoảng hai mươi đến ba mươi phút. Cởi bớt chăn, áo dày nếu đang ủ kín.
  2. Người đo rửa tay, lau khô, chờ tay về nhiệt độ bình thường nếu muốn sờ lại để so sánh.
  3. Đo lại bằng nhiệt kế, đúng thao tác, ưu tiên vị trí gần lõi như tai hoặc miệng ở người lớn, nách đo kỹ ở trẻ nhỏ.
  4. Nếu vẫn bình thường mà người bệnh khỏe, ăn chơi bình thường, không cần làm gì thêm.
  5. Nếu vẫn bình thường mà người bệnh rét run hoặc mệt khác thường, đo lại sau khoảng nửa giờ đến một giờ, vì có thể sốt đang lên.
  6. Ghi các lần đo kèm giờ, vị trí, và một dòng mô tả: “rét run”, “mặt đỏ, vã mồ hôi”.

Khoảng chênh giữa các vị trí đo được giải thích ở bài nhiệt độ nách, miệng, tai, trán chênh nhau bao nhiêu. Nếu nhà dùng máy đo trán, nhớ rằng máy này cũng chỉ đo da như bàn tay, tuy chính xác hơn nhiều.

Cảm giác của người bệnh nói gì

Cảm giác không thay được con số, nhưng nó gợi ý nên đo lúc nào và đọc con số thế nào. Bảng mang tính tham khảo.

Cảm giác, biểu hiệnCó thể đang diễn raNên làm
Rét run, nổi da gà, tay chân lạnh, đòi đắp chănSốt đang lênĐo lại sau ít lâu; không ủ quá kín
Mặt đỏ, vã mồ hôi, thấy nóng bứcSốt đang lui hoặc do môi trường nóngLau khô, cởi bớt áo, đo lại sau khi nghỉ
Nóng trong người, bứt rứt, không runThường không liên quan thân nhiệtĐo để chắc; nếu bình thường thì yên tâm
Da tái lạnh cả thân mình, lừ đừCó thể thân nhiệt thấp hoặc đang ốm nặngĐo lại ngay, cân nhắc đi khám
Trẻ li bì, khó đánh thức dù nhiệt kế bình thườngCần đánh giá y tếKhông chờ con số, đưa đi khám ngay

Thống nhất cách đo trong nhà để bớt tranh cãi

Phần lớn tranh luận “nóng hay không nóng” xảy ra vì mỗi người trong nhà đo một kiểu: bà sờ trán, mẹ đo nách, bố dùng máy đo trán. Hãy thống nhất một lần: nhà dùng nhiệt kế nào, đo ở đâu, ai ghi sổ. Dán một tờ giấy nhỏ cạnh chỗ để nhiệt kế ghi ba điều đó.

Với ông bà quen sờ trán, không cần bảo “sờ là sai”. Có thể nói: “Bà sờ thấy nóng thì gọi con, con đo lại cho chắc rồi mình cùng ghi vào sổ”. Sờ trán vẫn có ích như một chiếc chuông báo: nó nhắc người nhà đo. Chỉ có điều quyết định dựa trên con số đo đúng và trên cách người bệnh ăn, chơi, ngủ, chứ không dựa trên cảm giác của bàn tay.

Những việc không cần làm

Không cần mua thêm nhiệt kế mới chỉ vì máy “không khớp” với bàn tay. Bàn tay không phải là mốc chuẩn để kiểm tra máy. Muốn kiểm máy, hãy đo cho người khỏe trong lúc nghỉ, hoặc so với một nhiệt kế khác ở cùng vị trí, cùng lúc.

Không cần ủ chăn thật kín cho người đang rét run để “ra mồ hôi cho hết sốt”. Đắp vừa đủ cho dễ chịu là được; ủ quá kín, nhất là với trẻ nhỏ, có thể đẩy thân nhiệt lên thêm. Cũng không cần lau người bằng nước lạnh khi người bệnh đang run.

Không cần đo liên tục mỗi vài phút chỉ vì cảm giác thay đổi. Cảm giác nóng lạnh có thể đổi nhanh, còn con số cần thời gian. Khoảng cách nửa giờ đến một giờ giữa hai lần đo đủ để thấy xu hướng.

Khi nào cảm giác quan trọng hơn con số

Có những lúc không nên chờ nhiệt kế. Trẻ dưới ba tháng bỏ bú, li bì, khóc yếu, dù đo không sốt, vẫn cần được khám. Người già bỗng lú lẫn, ngã, bỏ ăn, dù nhiệt kế bình thường, cũng vậy, vì ở hai nhóm này bệnh nặng không phải lúc nào cũng có sốt. Người chăm quen người bệnh nhất, khi thấy “có gì đó không ổn”, nên tin vào nhận xét đó.

Gọi 115 khi có khó thở, tím tái, co giật, không đánh thức được, cứng gáy, nổi chấm tím không mất khi ấn, hoặc da lạnh nổi vân tím kèm lả đi. Những dấu hiệu này không cần nhiệt kế xác nhận.

Câu hỏi thường gặp

Sờ trán thấy nóng nhưng đo nhiệt độ bình thường là sao?

Bàn tay chỉ cảm nhận nhiệt độ da và so với tay mình. Da trán dễ nóng do khóc, chơi, phòng bí, còn tay lạnh làm mọi thứ có vẻ nóng. Nhiệt kế đo đúng cách đáng tin hơn.

Người lạnh run mà đo nhiệt độ lại cao là vì sao?

Đó thường là lúc cơn sốt đang lên. Não đặt mức nhiệt mới cao hơn nên cơ thể thấy lạnh, co mạch và run để sinh nhiệt, trong khi thân nhiệt thật đang tăng.

Có nên sờ tay chân trẻ để biết trẻ sốt không?

Không nên. Khi sốt đang lên, tay chân trẻ thường lạnh trong khi thân mình nóng. Muốn biết có sốt hay không, cần đo bằng nhiệt kế đúng cách.

Nóng trong người có phải là sốt không?

Thường không. Cảm giác bứt rứt, mặt bừng, khô miệng có thể xảy ra mà thân nhiệt vẫn bình thường. Đo bằng nhiệt kế để biết chắc trước khi lo lắng.

Nhiệt kế báo bình thường mà con vẫn mệt thì làm sao?

Đo lại cẩn thận sau khi trẻ nghỉ, và theo dõi cách trẻ ăn, chơi, ngủ. Trẻ li bì, bỏ ăn, khó đánh thức thì cần đi khám dù nhiệt kế không báo sốt.

Đo lại nhiệt độ sau bao lâu khi nghi ngờ?

Nếu nghi đo sai, có thể đo lại ngay sau khi sửa thao tác. Nếu nghi sốt đang lên, đo lại sau khoảng nửa giờ đến một giờ, ghi cả hai lần kèm giờ và vị trí.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283