SinhHieu.comSinh Hiệu
Huyết áp

Huyết áp bao nhiêu là bình thường ở người lớn và đọc hai con số ra sao

Số trên là áp lực lúc tim bóp, số dưới là lúc tim nghỉ. Cách đọc hai con số, các mức phân loại tham khảo và vì sao một lần đo chưa nói lên gì.

Huyết áp bao nhiêu là bình thường ở người lớn và đọc hai con số ra sao

Ở người lớn, huyết áp đo đúng cách lúc nghỉ dưới 120/80 mmHg được xem là tối ưu; từ 140/90 mmHg trở lên khi đo ở phòng khám, hoặc từ 135/85 mmHg trở lên khi đo tại nhà, được coi là cao. Đây là mốc tham khảo trong sách giáo khoa, mục tiêu của từng người do bác sĩ đặt.

Phần còn lại của bài giải thích hai con số trên màn hình máy đo nghĩa là gì, các mức phân loại dùng phổ biến, vì sao cùng một người mà số đo đổi liên tục, và đọc kết quả thế nào cho khỏi hoảng cũng khỏi chủ quan.

Hai con số trên máy đo nói về điều gì

Số trên: huyết áp tâm thu

Mỗi lần tim co bóp, nó đẩy một lượng máu vào động mạch chủ. Thành động mạch bị căng ra, áp lực trong lòng mạch lên cao nhất. Con số lớn hơn, đứng trước dấu gạch chéo, chính là áp lực ở đỉnh này. Nó phụ thuộc vào sức bóp của tim, lượng máu mỗi nhát bóp và độ đàn hồi của thành mạch.

Ở người trẻ, động mạch còn mềm, nhận được nhát bóp mà không vọt áp lực lên quá cao. Càng lớn tuổi, thành mạch càng cứng, cùng nhát bóp như vậy nhưng áp lực đỉnh lại cao hơn. Đó là lý do người cao tuổi hay có số trên cao trong khi số dưới bình thường hoặc thấp.

Số dưới: huyết áp tâm trương

Giữa hai nhát bóp, tim giãn ra để nhận máu về. Lúc này động mạch vẫn còn giữ một mức áp lực nhờ thành mạch co hồi lại và nhờ sức cản của các mạch máu nhỏ ở ngoại vi. Áp lực thấp nhất trong chu kỳ ấy là số dưới.

Số dưới phản ánh nhiều về sức cản của hệ mạch nhỏ. Ở người trẻ và trung niên, tăng huyết áp hay bắt đầu bằng số dưới nhích lên trước. Vì vậy một người bốn mươi tuổi đo được 128/92 mmHg không nên chỉ nhìn số trên rồi yên tâm.

Đơn vị mmHg và con số thứ ba

mmHg là milimét thuỷ ngân, đơn vị có từ thời máy đo cột thuỷ ngân. Máy điện tử ngày nay vẫn hiển thị theo đơn vị này. Dòng thứ ba trên đa số máy điện tử là nhịp mạch mỗi phút, không phải một chỉ số huyết áp; nhiều người đọc nhầm dòng này thành số dưới.

Các mức phân loại huyết áp người lớn thường dùng

Bảng dưới đây tổng hợp cách phân loại phổ biến trong sách giáo khoa và các khuyến cáo tim mạch, áp dụng cho người lớn, đo ở phòng khám, lúc nghỉ. Các con số mang tính tham khảo; khi số trên và số dưới rơi vào hai mức khác nhau, người ta xếp theo mức cao hơn.

MứcSố trên (mmHg)Số dưới (mmHg)Ý nghĩa thường gặp
Tối ưudưới 120và dưới 80Mức mong muốn cho đa số người lớn
Bình thường120–129và/hoặc 80–84Theo dõi định kỳ
Bình thường cao130–139và/hoặc 85–89Nên đo nhắc lại, chú ý lối sống
Tăng huyết áp độ 1140–159và/hoặc 90–99Cần bác sĩ đánh giá qua nhiều lần đo
Tăng huyết áp độ 2160–179và/hoặc 100–109Cần đi khám sớm
Tăng huyết áp độ 3từ 180và/hoặc từ 110Đo lại sau nghỉ; kèm triệu chứng thì gọi cấp cứu

Một số khuyến cáo nước ngoài dùng mốc thấp hơn, gọi 130/80 mmHg đã là tăng huyết áp. Sự khác nhau này không có nghĩa bên nào sai, mà là hai cách vạch ranh giới cho mục đích phòng bệnh khác nhau. Người đọc ở nhà chỉ cần nhớ: càng xa mốc 120/80 về phía trên, càng cần được bác sĩ xem xét.

Mốc cho số đo tại nhà thấp hơn mốc phòng khám, thường lấy 135/85 mmHg, vì ở nhà người ta thư giãn hơn. Cách đối chiếu hai loại số đo được bàn kỹ ở bài huyết áp ở nhà thấp hơn phòng khám.

Vì sao một lần đo chưa nói lên điều gì

Huyết áp không đứng yên như chiều cao. Nó thay đổi theo từng nhịp thở, từng cử động, theo cảm xúc, giờ trong ngày, bữa ăn, ly cà phê, cơn buồn tiểu. Trong vòng vài phút, cùng một người có thể đo ra hai con số lệch nhau cả chục mmHg mà không có gì bất thường.

Vì thế chẩn đoán tăng huyết áp không bao giờ dựa vào một lần đo. Bác sĩ cần trung bình của nhiều lần, ở nhiều buổi khác nhau, hoặc số đo tại nhà trong nhiều ngày liên tiếp, hoặc máy đo huyết áp lưu động đeo cả ngày. Một lần đo cao chỉ là lý do để đo lại cho đúng, chưa phải kết luận.

Ngược lại, một lần đo đẹp cũng chưa chứng minh được gì. Người đã có tăng huyết áp mà đo đúng lúc vừa nghỉ trưa dậy, tâm trạng thoải mái, có thể ra con số rất ổn rồi chủ quan. Điều có giá trị là xu hướng qua thời gian, đo theo một quy trình cố định. Nếu số đo nhảy nhiều, đọc thêm bài huyết áp mỗi lần đo một khác.

Những kiểu đọc sai hay gặp

Chỉ nhìn số trên. Nhiều người nghe “huyết áp 13” là yên tâm, quên rằng số dưới 95 mmHg đã thuộc vùng tăng huyết áp độ 1. Luôn đọc đủ cả hai số.

Đọc nhầm dòng nhịp mạch thành số dưới. Máy hiển thị ba dòng; dòng cuối kèm biểu tượng trái tim là mạch. Đọc 135/78/72 thành “135 trên 72” là sai ngay từ đầu.

Nói tắt kiểu “mười ba, tám”. Cách nói quen miệng làm mất phần lẻ. 139 và 130 đều thành “mười ba”, nhưng một số nằm sát ngưỡng còn một số thì không. Khi ghi sổ hay kể với bác sĩ, ghi đủ số.

So với người khác. Hàng xóm đo 150 vẫn khoẻ không có nghĩa con số đó an toàn. Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng nhiều năm, nên “thấy khoẻ” không phải thước đo.

Lấy số đẹp nhất trong ba lần. Đo ba lần rồi chọn số thấp nhất để ghi là tự lừa mình. Cách đúng là bỏ lần đầu nếu bác sĩ dặn, rồi lấy trung bình các lần sau.

Huyết áp thấp: bao nhiêu thì đáng để ý

Không có một mốc thấp chung như mốc cao. Nhiều người trẻ, phụ nữ dáng gầy, người tập luyện đều đặn có huyết áp quanh 95–105/60–65 mmHg suốt đời mà vẫn khoẻ. Với họ, con số đó là bình thường của riêng họ, không cần làm gì.

Sách giáo khoa thường lấy mốc tham khảo dưới 90/60 mmHg để gọi là huyết áp thấp, nhưng con số chỉ có ý nghĩa khi đi kèm cảm giác. Huyết áp thấp đáng để ý khi kèm choáng, tối sầm mắt, ngất, mệt lả, da lạnh ẩm, lú lẫn, hoặc khi nó tụt rõ so với mức thường ngày của chính người đó. Một người vốn 140 nay chỉ còn 95 thì đáng lo hơn người vốn 100 nay đo 95.

Trường hợp choáng khi vừa đứng dậy là một tình huống riêng, có cách tự kiểm tại nhà, được hướng dẫn ở bài tụt huyết áp tư thế khi đứng dậy.

Con số thay đổi theo hoàn cảnh nào

Trước khi lo về một con số, hãy xem lúc đo có rơi vào hoàn cảnh nào dưới đây không. Mỗi yếu tố có thể đẩy số đo lên hoặc kéo xuống vài đến hơn chục mmHg:

  • Vừa đi bộ, leo cầu thang, làm việc nhà xong mà chưa ngồi nghỉ đủ năm phút.
  • Vừa uống cà phê, trà đặc, nước tăng lực hoặc hút thuốc trong vòng nửa giờ.
  • Đang buồn tiểu, vừa cãi nhau, đang lo lắng, đang đau ở đâu đó.
  • Vừa ăn no, nhất là bữa nhiều tinh bột ở người cao tuổi, huyết áp có thể giảm sau ăn.
  • Phòng lạnh, người mặc phong phanh, đang rét run.
  • Vừa ngủ dậy và đứng lên đi ngay, hoặc vừa tắm nước nóng xong.
  • Đang sốt, mất nước do tiêu chảy, nôn, đổ mồ hôi nhiều.

Nếu có một trong các yếu tố này, ghi chú lại bên cạnh con số và đo lại khi điều kiện đã ổn. Con số kèm hoàn cảnh giúp bác sĩ hiểu đúng hơn nhiều so với con số trơ trọi.

Khi nào đi khám, khi nào gọi cấp cứu 115

Nên đặt lịch khám khi trung bình số đo tại nhà trong khoảng một tuần thường xuyên từ 135/85 mmHg trở lên, khi số dưới hay vượt 90 mmHg, khi huyết áp đo ở nhiều nơi đều cao, hoặc khi người đang điều trị thấy số đo thay đổi rõ so với trước. Không tự mua thuốc, không tự tăng giảm thuốc theo con số đo được.

Gọi cấp cứu 115 ngay khi huyết áp rất cao kèm bất kỳ dấu hiệu nào sau: đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn mờ đột ngột, đau đầu dữ dội khác hẳn mọi khi, lơ mơ, co giật. Cũng gọi 115 khi huyết áp tụt kèm ngất, da lạnh vã mồ hôi, lú lẫn. Cách xử trí con số rất cao mà chưa có triệu chứng được trình bày riêng ở bài về huyết áp rất cao.

Câu hỏi thường gặp

Huyết áp 130/85 có phải là cao không?

Theo cách phân loại phổ biến, 130/85 mmHg đo ở phòng khám thuộc nhóm bình thường cao, chưa gọi là tăng huyết áp. Đây là vùng nên đo lại nhiều lần, giảm muối, vận động đều và báo bác sĩ trong lần khám định kỳ.

Số trên bình thường mà số dưới cao thì sao?

Số dưới thường xuyên từ 90 mmHg trở lên vẫn được xếp vào tăng huyết áp dù số trên dưới 140. Tình trạng này hay gặp ở người trẻ và trung niên, cần bác sĩ đánh giá qua nhiều lần đo.

Người già huyết áp 150 có bình thường không?

Tuổi càng cao huyết áp càng có xu hướng tăng, nhưng tăng phổ biến không có nghĩa là vô hại. Mục tiêu huyết áp cho người cao tuổi do bác sĩ đặt theo sức khoẻ chung, không tự lấy con số của người khác.

Dòng số thứ ba trên máy đo huyết áp là gì?

Đó là nhịp mạch tính theo số lần mỗi phút, thường đi kèm biểu tượng trái tim. Dòng này không phải huyết áp, đừng ghi nhầm thành số dưới.

Huyết áp 90/60 có nguy hiểm không?

Nếu bạn vẫn tỉnh táo, ăn ngủ bình thường và con số này là mức thường ngày, đa số trường hợp không đáng lo. Nên đi khám khi kèm choáng, ngất, mệt lả hoặc khi huyết áp tụt rõ so với mức quen thuộc.

Đo một lần thấy 160 thì có phải bị tăng huyết áp?

Chưa thể kết luận từ một lần đo. Ngồi nghỉ năm phút, đo lại theo đúng quy trình vài lần và theo dõi thêm nhiều ngày. Nếu số đo vẫn cao, hãy đi khám để bác sĩ đánh giá.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283