SinhHieu.comSinh Hiệu
Nhịp thở

Nhịp thở chậm bất thường ở người lớn: khi nào con số thấp là đáng lo

Thở chậm dưới khoảng 12 lần một phút có thể bình thường khi ngủ say, nhưng đáng lo khi kèm lơ mơ, thở nông, môi tím. Cách kiểm tra nhanh và việc cần làm ngay.

Nhịp thở chậm bất thường ở người lớn: khi nào con số thấp là đáng lo

Ở người lớn, thở dưới khoảng 12 lần một phút lúc nghỉ được coi là chậm (tham khảo). Thở chậm khi đang ngủ say mà gọi là tỉnh, môi hồng thì thường không sao. Đáng lo là thở chậm kèm lơ mơ khó đánh thức, thở nông, không đều, môi tím, nhất là sau rượu, sau thuốc gây buồn ngủ hay sau va đập đầu.

Người nhà hầu như chỉ để ý khi ai đó thở nhanh, thở gấp. Thở chậm thì im lặng, trông như người đang ngủ ngon, nên rất dễ bị bỏ qua. Trong khi đó, có những tình huống mà nhịp thở chậm dần lại chính là dấu hiệu quan trọng nhất, và vài phút phát hiện sớm có giá trị rất lớn.

Khi nào thở chậm là bình thường

Khi ngủ say, nhịp thở chậm lại và đều hơn lúc thức; một người lớn ngủ sâu thở 10, 11 lần một phút không có gì lạ. Người tập luyện sức bền lâu năm cũng có thể thở chậm lúc nghỉ. Người đang ngồi thiền, tập thở có chủ đích thì cố ý thở chậm.

Điểm chung của những trường hợp này: gọi là tỉnh, tỉnh thì tỉnh táo hẳn, trả lời đúng; nhịp thở đều; mỗi hơi thở đủ sâu; da môi hồng. Nếu bạn đang lo cho một người thở chậm, phép thử đầu tiên luôn là đánh thức họ dậy.

Khoảng nhịp thở lúc nghỉ thường gặp ở người lớn và cách đếm cho đúng được viết trong bài nhịp thở người lớn lúc nghỉ.

Những tình huống thở chậm cần để ý

Các tình huống dưới đây là nơi thở chậm hay bị bỏ sót nhất ở nhà. Bảng chỉ để tham khảo, không dùng để tự kết luận nguyên nhân:

Tình huốngVì sao thở chậmNgười nhà nhìn gì thêm
Say rượu nặng rồi ngủrượu ức chế trung tâm hô hấp, làm giảm phản xạgọi có tỉnh không, có nôn không, tư thế nằm
Mới dùng thuốc giảm đau mạnh hoặc thuốc ngủ, thuốc an thần theo đơnnhiều nhóm thuốc này làm thở chậm và nông, nhất là ở người cao tuổi hoặc khi dùng chung với rượubuồn ngủ hơn thường lệ, nói ríu, khó gọi
Sau va đập đầutổn thương trong sọ có thể ảnh hưởng đến điều khiển hô hấpđau đầu tăng, nôn nhiều lần, lơ mơ, đồng tử hai bên khác nhau
Bị lạnh lâu, ngâm nước lạnhthân nhiệt thấp làm mọi hoạt động chậm lạingười lạnh, run rồi hết run, lú lẫn
Người cao tuổi bệnh nặng, lơ mơ dầnnhiều nguyên nhân: nhiễm trùng, rối loạn chuyển hoá, đường huyếtăn uống, tiểu tiện, mức tỉnh táo trong ngày
Nghi uống quá liều thuốc hoặc ngộ độctuỳ chất, nhiều chất làm ức chế hô hấpvỉ thuốc, chai lọ quanh người bệnh

Trong bất kỳ hàng nào ở bảng, nếu người đó khó đánh thức, hãy xử trí như một tình huống cấp cứu, không ngồi chờ xem thuốc hay rượu “hết tác dụng”.

Kiểm tra nhanh một người đang thở chậm

Làm theo thứ tự, mỗi bước chỉ vài giây:

  1. Gọi to tên, vỗ vào vai. Người đó mở mắt, trả lời được không, trả lời có đúng không.
  2. Nếu chưa tỉnh hẳn, bóp nhẹ mà chắc vào cơ vai, gọi lại lần nữa, xem có mở mắt hay rên đáp không.
  3. Nhìn ngực và bụng, đếm nhịp thở trọn 60 giây. Thở chậm thì đếm 15 giây nhân bốn rất dễ sai.
  4. Nhìn độ sâu: mỗi hơi thở ngực nâng rõ hay chỉ nhích nhẹ. Thở vừa chậm vừa nông nguy hiểm hơn thở chậm mà sâu.
  5. Nhìn màu môi và đầu ngón tay dưới ánh sáng tự nhiên.
  6. Nếu người đó không tỉnh hẳn nhưng vẫn thở: đặt nằm nghiêng an toàn, đầu hơi ngửa ra sau, miệng hướng xuống đất để dịch nôn chảy ra ngoài.
  7. Gọi 115, nói rõ: người bao nhiêu tuổi, đang thở bao nhiêu lần một phút, gọi có tỉnh không, có uống rượu hay dùng thuốc gì không.
  8. Ở cạnh, đếm lại nhịp thở mỗi vài phút cho tới khi xe cấp cứu đến.

Nếu người đó không thở, hoặc chỉ thở ngáp từng hơi cách quãng, bắt đầu ép tim ngay nếu đã được học và làm theo hướng dẫn của tổng đài 115.

Thở ngáp cá: không phải là đang thở

Có một kiểu thở người nhà rất dễ hiểu nhầm: người bệnh nằm bất động, thỉnh thoảng há miệng hớp một hơi, có khi kèm tiếng khò khè, rồi im một lúc lâu rồi lại hớp. Nhìn qua tưởng là vẫn thở, vẫn còn. Thật ra đây là kiểu thở hấp hối hay gặp trong những phút đầu sau khi tim ngừng đập; nó không đưa đủ khí vào phổi.

Người nằm bất động, không đáp ứng khi gọi, chỉ thở ngáp từng hơi cần được coi là ngừng tim: gọi 115 và ép tim ngay. Chờ thêm để “xem còn thở không” là mất những phút quý nhất.

Khi gọi 115, bật loa ngoài và đặt điện thoại cạnh người bệnh để rảnh cả hai tay. Tổng đài viên có thể hướng dẫn ép tim qua điện thoại: đặt người nằm ngửa trên mặt phẳng cứng, ép mạnh và nhanh ở giữa ngực, để ngực nảy lên hết sau mỗi lần ép, và không dừng lại liên tục để kiểm tra xem đã thở chưa. Nếu có người thứ hai, một người ép, một người ra đầu ngõ đón xe.

Thở chậm sau khi dùng thuốc mới

Nhiều người cao tuổi được kê thuốc giảm đau mạnh sau mổ, sau gãy xương, hoặc thuốc ngủ, thuốc an thần. Những thuốc này an toàn khi dùng đúng chỉ định, nhưng vài ngày đầu, hoặc khi đổi liều, người nhà nên để ý thêm. Dấu hiệu hay gặp theo thứ tự: buồn ngủ hơn bình thường, ngủ gật giữa câu nói, gọi phải gọi to mới tỉnh, rồi mới đến thở chậm.

Nghĩa là buồn ngủ bất thường thường đến trước thở chậm. Thấy người thân ngủ gà ngủ gật khác hẳn mọi ngày sau khi dùng thuốc mới, hãy đếm nhịp thở và gọi cho bác sĩ đã kê đơn. Không tự bỏ thuốc, không tự giảm hay tăng liều, không cho uống thêm thuốc khác để “cho tỉnh”.

Không uống rượu bia cùng các thuốc này, và không cho người đang dùng thuốc ngủ ở một mình suốt đêm trong những ngày đầu nếu họ đã cao tuổi hoặc yếu.

Những sai lầm hay gặp

“Để say ngủ một giấc là hết.” Người say nặng nằm ngửa một mình có thể sặc chất nôn hoặc thở chậm dần mà không ai biết. Nằm nghiêng, có người ở cạnh, gọi kiểm tra định kỳ.

Thấy ngực còn động là yên tâm. Phải đếm và nhìn độ sâu. Ngực nhích nhẹ 6 lần một phút không phải là thở đủ.

Đếm qua loa vài giây. Thở chậm có quãng nghỉ dài giữa các hơi; đếm ngắn có thể bắt trúng toàn quãng nghỉ hoặc toàn quãng thở.

Lay mạnh, tạt nước lạnh để cho tỉnh. Không giúp thở tốt hơn, còn làm mất thời gian. Gọi cấp cứu, đặt tư thế nằm nghiêng an toàn.

Cho uống nước, cà phê khi người còn lơ mơ. Người không tỉnh hẳn dễ sặc. Không cho ăn uống gì.

Khi nào gọi 115, khi nào hỏi bác sĩ

Gọi 115 ngay khi người lớn thở chậm kèm một trong các dấu hiệu:

  • Gọi to, vỗ vai không tỉnh hoặc tỉnh rồi lại thiếp ngay.
  • Thở dưới khoảng 8 đến 9 lần một phút, hoặc thở nông, không đều, có quãng ngừng.
  • Môi, đầu ngón tay tím tái.
  • Sau va đập đầu, sau uống nhiều rượu, nghi dùng quá liều thuốc hoặc ngộ độc.
  • Chỉ thở ngáp từng hơi.

Nên gọi cho bác sĩ điều trị hoặc đi khám trong ngày khi người thân buồn ngủ bất thường, thở chậm hơn rõ so với thường ngày sau khi dùng thuốc mới hay đổi liều, dù vẫn đánh thức được. Ngược lại, khi một người không thở chậm mà thở gấp, nói đứt câu, xem các dấu hiệu trong bài dấu hiệu thở gắng sức.

Câu hỏi thường gặp

Người lớn thở 10 lần một phút có sao không?

Khi đang ngủ say hoặc ở người tập luyện nhiều, thở 10 lần một phút có thể bình thường nếu gọi là tỉnh, môi hồng. Kèm lơ mơ, thở nông thì cần gọi cấp cứu.

Người say rượu ngủ thở chậm phải làm gì?

Gọi to, vỗ vai xem có tỉnh không. Đặt nằm nghiêng an toàn, có người ở cạnh, đếm nhịp thở định kỳ. Gọi không tỉnh, thở rất chậm hoặc nông thì gọi 115.

Thở ngáp cá là gì?

Là kiểu người nằm bất động, thỉnh thoảng há miệng hớp một hơi. Đây không phải thở hiệu quả mà thường là dấu hiệu tim đã ngừng; cần gọi 115 và ép tim ngay.

Dùng thuốc ngủ thấy thở chậm có nên tự bỏ thuốc không?

Không tự bỏ hay đổi liều. Hãy đếm nhịp thở, xem người đó có tỉnh hẳn khi gọi không và gọi cho bác sĩ đã kê đơn. Khó đánh thức thì gọi 115.

Thở chậm và thở nông cái nào nguy hiểm hơn?

Cả hai cùng lúc là nguy hiểm nhất, vì lượng khí vào phổi giảm theo cả số lần lẫn độ sâu. Thở chậm mà sâu, người tỉnh táo thường ít đáng lo hơn.

Sau va đập đầu thở chậm có nguy hiểm không?

Có thể rất nguy hiểm, nhất là khi kèm đau đầu tăng, nôn nhiều lần hoặc lơ mơ. Cần gọi 115 và đưa đến cấp cứu ngay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283