Ở nửa sau thai kỳ, nhịp tim thai nền thường nằm trong khoảng 110–160 lần/phút, theo khoảng tham khảo của sản khoa; đầu thai kỳ có thể nhanh hơn. Tự nghe tim thai bằng máy ở nhà không thay được khám, còn dễ trấn an sai; việc thai phụ tự làm được là để ý thai máy.
Nghe tiếng tim con lần đầu ở phòng siêu âm là khoảnh khắc nhiều cha mẹ nhớ mãi. Rồi giữa các lần khám, không ít thai phụ thấy sốt ruột, muốn nghe lại mỗi ngày cho yên tâm. Trên thị trường có những máy nghe tim thai cầm tay bán cho gia đình. Câu hỏi là con số ấy nói được gì, và nó có làm thai kỳ an toàn hơn không.
Nhịp tim thai thay đổi theo tuổi thai
Khoảng dưới đây là xu hướng chung, nêu để tham khảo. Con số cụ thể của mỗi thai được bác sĩ đọc cùng nhiều yếu tố khác.
| Giai đoạn | Nhịp tim thai (tham khảo) | Ghi chú |
|---|---|---|
| Khoảng tuần 6 | thường khoảng 100–120, bắt đầu thấy trên siêu âm đầu dò âm đạo | Tim thai mới bắt đầu đập, tăng nhanh qua từng tuần |
| Khoảng tuần 9–10 | có thể lên tới khoảng 170 | Đỉnh của nhịp tim thai trong thai kỳ |
| Từ khoảng tuần 12 về sau | giảm dần | Hệ thần kinh của thai bắt đầu điều chỉnh nhịp |
| Nửa sau thai kỳ | nhịp nền khoảng 110–160 | Mốc mà phòng sinh và máy theo dõi tim thai hay dùng |
Nhịp tim thai không đứng yên ở một số. Khi thai cử động, nhịp tăng lên vài chục giây rồi trở về; khi thai ngủ, nhịp ít dao động hơn. Một lần nghe thấy 165 trong lúc thai đang đạp chưa có nghĩa là tim thai nhanh.
Bác sĩ đọc tim thai như thế nào
Ở phòng khám và phòng sinh, tim thai không chỉ được đọc bằng một con số. Khi theo dõi bằng máy ghi tim thai, thường gọi là đo monitor, máy vẽ liên tục nhịp tim thai trong khoảng hai mươi đến bốn mươi phút cùng với các cơn co tử cung. Người đọc nhìn nhịp nền, độ dao động của nhịp từ giây này qua giây khác, những lần nhịp tăng lên khi thai cử động, và những lần nhịp giảm xuống, giảm vào lúc nào so với cơn co.
Một băng ghi có nhịp nền 140, dao động tốt, có nhịp tăng khi thai máy thường cho thấy thai đang được cung cấp oxy đầy đủ. Ngược lại, nhịp nền vẫn trong khoảng 110–160 nhưng dao động phẳng lì, không tăng khi thai cử động, có những nhịp giảm lặp lại sau cơn co, có thể là dấu hiệu cần can thiệp. Tức là: một con số nằm trong khoảng bình thường không đủ để nói thai ổn.
Ở các lần khám thai định kỳ chưa cần đo monitor, nữ hộ sinh thường nghe tim thai bằng ống nghe sản khoa hoặc máy Doppler trong khoảng một phút, đồng thời bắt mạch mẹ. Mục đích là xác nhận tim thai có và nằm trong khoảng hợp lý, không phải đánh giá sức khoẻ thai một cách đầy đủ; phần đó dựa vào siêu âm, theo dõi tăng trưởng và thai máy.
Đây là lý do chính khiến việc tự nghe bằng máy cầm tay ở nhà khó đem lại thông tin đáng tin. Máy cho một con số trong vài giây; người dùng không có băng ghi, không có cơn co để đối chiếu, không được học cách đọc.
Máy nghe tim thai ở nhà: rủi ro thật sự
Nghe nhầm tim mẹ thành tim thai
Đầu dò siêu âm Doppler bắt được mọi dòng chảy có nhịp. Dòng máu trong động mạch lớn ở bụng mẹ, trong mạch máu tử cung và bánh rau cũng phát ra tiếng đập. Một người không quen dễ nghe nhịp của mẹ, thường khoảng 70–100, hoặc tiếng mạch máu bánh rau, rồi tin rằng mình vừa nghe được tim con. Khi mẹ đang hồi hộp, mạch mẹ có thể lên tới 110–120, rất dễ nhầm.
Cách bác sĩ và nữ hộ sinh tránh nhầm: cùng lúc bắt mạch cổ tay của mẹ để so. Nếu nhịp nghe được trùng với mạch mẹ, đó không phải tim thai.
Trấn an sai là rủi ro lớn nhất
Nguy hiểm không nằm ở bản thân sóng siêu âm của máy, mà ở chỗ thai phụ thấy thai máy ít đi, lo lắng, lấy máy ra nghe, “vẫn nghe thấy tim”, rồi quyết định ở nhà chờ thêm. Một tim thai đang đập không có nghĩa là thai đang ổn; thai suy có thể vẫn có tim đập cho tới khá muộn. Nhiều hướng dẫn sản khoa vì thế khuyên gia đình không dùng máy nghe tim thai để tự đánh giá thai.
Lo lắng vô ích
Chiều ngược lại cũng xảy ra: ở tuổi thai còn nhỏ, thai nằm xa thành bụng, mẹ có lớp mỡ bụng dày, người dùng không tìm được tim thai và hoảng loạn trong khi thai hoàn toàn bình thường.
Theo dõi thai máy: việc thai phụ tự làm được
Thai máy là cách thai cho mẹ biết mình đang khoẻ. Từ khi thai máy đã rõ, thường từ khoảng tuần 28, nhiều nơi hướng dẫn thai phụ để ý mỗi ngày theo cách dưới đây. Nếu bác sĩ của bạn dặn cách khác, làm theo bác sĩ.
- Chọn một khoảng thời gian trong ngày khi thai hay cử động, thường sau bữa ăn hoặc buổi tối.
- Nằm nghiêng trái hoặc ngồi tựa thoải mái, đặt tay lên bụng, tập trung vào cử động của thai.
- Đếm mọi cử động: đạp, xoay, đẩy, cuộn. Nấc cụt đều đều thì không tính.
- Ghi thời gian để đạt đủ số cử động mà bác sĩ dặn; nhiều nơi dùng mốc khoảng 10 cử động.
- So với những ngày trước. Điều quan trọng nhất là kiểu cử động quen thuộc của chính thai mình, không phải con số của thai người khác.
- Thấy thai máy ít đi rõ, yếu đi, hay thay đổi kiểu so với thường ngày: không chờ tới mai, đến cơ sở sản khoa ngay để được nghe tim và đo monitor.
Câu dặn dò ngắn gọn nhất của nhiều nữ hộ sinh: thai máy giảm là đi khám, kể cả nửa đêm, kể cả vừa đi khám hôm qua. Không uống nước lạnh, ăn ngọt rồi chờ xem, không dùng máy nghe ở nhà để tự trấn an.
Tim thai nhanh hay chậm: những điều có thể ảnh hưởng
Tim thai nhanh hơn khoảng 160 kéo dài có thể gặp khi mẹ sốt, mẹ mất nước, thai thiếu oxy ở giai đoạn đầu, hoặc khi mẹ dùng một số thuốc. Tim thai chậm dưới khoảng 110 kéo dài có thể liên quan tới tình trạng của thai, dây rốn bị chèn, hoặc rối loạn dẫn truyền tim thai. Những điều này chỉ được đánh giá ở cơ sở y tế với máy ghi liên tục và siêu âm.
Mẹ cũng ảnh hưởng tới con số qua những việc bình thường: mẹ vừa leo cầu thang, vừa uống cà phê, đang lo lắng, đang nằm ngửa lâu. Trước khi đo monitor, nữ hộ sinh thường cho mẹ nằm nghiêng nghỉ, uống chút nước, ghi mạch và nhiệt độ của mẹ. Mạch và thân nhiệt của mẹ là một phần của việc đọc tim thai. Những thay đổi mạch và thở của mẹ khi mang thai có trong bài mang thai tim đập nhanh, hay hụt hơi.
Khi nào đến cơ sở sản khoa ngay, khi nào gọi 115
Những dấu hiệu dưới đây không đợi lịch khám thai.
- Thai máy giảm rõ, yếu đi hoặc không thấy thai máy.
- Ra huyết âm đạo, ra nước ối, đau bụng từng cơn đều đặn trước ngày dự sinh.
- Đau bụng dữ dội liên tục, bụng cứng như gỗ.
- Mẹ sốt từ khoảng 38°C trở lên, hoặc đau đầu dữ dội, nhìn mờ, huyết áp cao.
- Gọi 115 khi mẹ ra huyết nhiều, ngất, co giật, khó thở nặng, hoặc dây rốn sa ra ngoài âm đạo.
Khi đến nơi, nói ngay câu chính trước: “Thai 34 tuần, từ trưa nay thai máy ít hẳn, trước giờ chiều nào cũng đạp nhiều”. Người tiếp nhận sẽ ưu tiên nghe tim thai và đo monitor.
Câu hỏi thường gặp
Nhịp tim thai 150 có bình thường không?
Ở nửa sau thai kỳ, khoảng tham khảo của nhịp tim thai nền là 110–160 lần mỗi phút, nên 150 nằm trong khoảng đó. Bác sĩ còn đọc thêm độ dao động và nhịp tăng khi thai cử động chứ không chỉ một con số.
Có nên mua máy nghe tim thai dùng ở nhà không?
Nhiều hướng dẫn sản khoa không khuyến khích. Người không quen dễ nghe nhầm mạch mẹ thành tim thai, và nghe thấy tim đập có thể khiến thai phụ chủ quan ở nhà khi thai máy đã giảm.
Tim thai nhanh có phải là con trai hay con gái không?
Không. Nhịp tim thai không dùng để đoán giới tính; nó thay đổi theo tuổi thai, cử động, giấc ngủ của thai và tình trạng của mẹ. Giới tính được xác định bằng các phương pháp khác.
Thai máy ít thì nên làm gì?
Nằm nghiêng trái, tập trung đếm cử động trong khoảng thời gian bác sĩ dặn. Nếu vẫn ít hơn rõ so với thường ngày, đến cơ sở sản khoa ngay để được nghe tim thai và đo monitor, không chờ tới hôm sau.
Đo monitor tim thai để làm gì?
Máy ghi liên tục nhịp tim thai cùng các cơn co tử cung trong khoảng hai mươi đến bốn mươi phút. Người đọc xem nhịp nền, độ dao động, nhịp tăng khi thai cử động và nhịp giảm để đánh giá thai có đủ oxy hay không.