SinhHieu.comSinh Hiệu
Mạch và nhịp tim

Bắt mạch ở cổ, khuỷu tay, bẹn và mu chân: khi nào cần và làm sao cho an toàn

Ngoài cổ tay, mạch còn bắt được ở cổ, khuỷu tay, bẹn, sau gối và mu chân. Mỗi chỗ dùng cho một tình huống, và mạch cổ có điều cấm cần nhớ.

Bắt mạch ở cổ, khuỷu tay, bẹn và mu chân: khi nào cần và làm sao cho an toàn

Khi không bắt được mạch cổ tay, có thể bắt ở cổ (cạnh khí quản), mặt trong khuỷu tay, nếp bẹn, sau gối và mu bàn chân. Mạch cổ chỉ ấn nhẹ một bên, không bao giờ ấn cả hai bên cùng lúc; trẻ dưới hai tuổi thì bắt ở mặt trong cánh tay.

Người nhà ít khi cần những vị trí này, nhưng có ba tình huống chúng trở nên có ích: tay quá lạnh hay mạch cổ tay quá yếu, cần biết máu có tới được bàn chân không, và với trẻ nhỏ. Sinh viên điều dưỡng thì cần thuộc cả bản đồ. Dưới đây là từng điểm, cách tìm và cái sai hay gặp.

Bản đồ các điểm bắt mạch

Bảng gom các điểm hay dùng, từ trên xuống dưới cơ thể:

ĐiểmTìm ở đâuDùng khi
Mạch cảnh (cổ)rãnh giữa khí quản và khối cơ dọc cổ, ngang tầm sụn giáp, một bênmạch cổ tay không bắt được; người lơ mơ, cần kiểm tra nhanh có mạch không
Mạch cánh tay (khuỷu)mặt trong nếp khuỷu, phía ngón út so với gân cơ nhị đầuvị trí đặt ống nghe khi đo huyết áp; trẻ nhỏ thì bắt ở mặt trong cánh tay trên
Mạch quay (cổ tay)mặt trong cổ tay phía ngón cáiđo hằng ngày, dễ nhất
Mạch bẹn (đùi)nếp bẹn, khoảng giữa xương mu và gai chậu trướcnhân viên y tế dùng khi mạch ngoại vi yếu
Mạch khoeo (sau gối)hõm sau gối, gối hơi gậpkiểm tra máu xuống chân; khó bắt, cần ấn sâu
Mạch mu chânmu bàn chân, giữa xương ngón cái và ngón hai, hơi lên trênkiểm tra máu tới bàn chân, nhất là người tiểu đường, người bó bột
Mạch chày sausau mắt cá trong, giữa mắt cá và gótcùng mục đích với mạch mu chân

Không phải ai cũng có mạch mu chân dễ bắt: ở một số người khoẻ, động mạch này nằm lệch hoặc rất nhỏ. Vì vậy người làm nghề luôn so hai chân với nhau và so với lần khám trước, không kết luận chỉ vì một bên “không thấy”.

Thứ tự tìm hợp lý khi mạch cổ tay khó bắt: thử cổ tay bên kia, rồi mặt trong khuỷu tay, rồi mới tới cổ. Mạch càng gần tim càng mạnh, nên khi các điểm xa không còn bắt được mà mạch cổ vẫn còn, người làm nghề hiểu rằng tuần hoàn ngoại vi đang kém và cần đánh giá người bệnh ngay.

Mạch cổ: tiện nhưng có điều cấm

Mạch cổ là chỗ dễ bắt nhất khi người bệnh lả đi và tay lạnh. Nhưng chính vì gần não, có hai điều phải nhớ.

Cách tìm

Người được đo ngồi hoặc nằm, đầu thẳng. Đặt đầu ngón trỏ và ngón giữa lên sụn giáp (phần nhô ra ở cổ, rõ ở nam giới), rồi trượt ngón tay sang một bên tới rãnh giữa khí quản và khối cơ dọc cổ. Ấn nhẹ, mạch cổ thường mạnh và rõ.

Không ấn hai bên cùng lúc

Hai động mạch cảnh đưa máu lên não. Ấn cả hai bên cùng lúc có thể làm giảm máu lên não và gây choáng, ngất. Luôn bắt từng bên một.

Không ấn mạnh, không xoa

Ngay chỗ chia đôi của động mạch cảnh có một vùng nhạy cảm với áp lực. Ấn mạnh hoặc xoa vùng này ở một số người, nhất là người lớn tuổi, có thể làm tim chậm lại đột ngột, tụt huyết áp. Ấn vừa đủ cảm được mạch, giữ yên, không day.

Ai không nên được bắt mạch cổ ở nhà

Người cao tuổi có tiền sử đột quỵ, người đã được bác sĩ nói có hẹp mạch cổ: người nhà nên dùng cổ tay hoặc khuỷu tay. Bắt mạch cổ để dành cho lúc cần kiểm tra nhanh khi không bắt được ở chỗ khác.

Kiểm tra máu xuống tới bàn chân

Người tiểu đường lâu năm, người hút thuốc nhiều năm, người vừa bó bột hay băng ép ở chân thường được dặn để ý máu xuống bàn chân. Cách làm ở nhà:

  1. Cho người được đo nằm ngửa, chân duỗi thẳng, phòng ấm vừa.
  2. Nhìn hai bàn chân: so màu da, xem có bên nào tái, tím hay đỏ sẫm hơn.
  3. Áp mu bàn tay lên hai bàn chân lần lượt, so độ ấm.
  4. Tìm mạch mu chân hai bên: đặt hai đầu ngón tay ở mu bàn chân, trên khe giữa ngón cái và ngón hai, ấn nhẹ, dịch dần lên phía cổ chân.
  5. Tìm mạch sau mắt cá trong hai bên nếu không thấy mạch mu chân.
  6. Ấn nhẹ một móng chân cái tới khi trắng rồi thả ra, đếm xem mất bao lâu màu hồng trở lại; so hai bên.
  7. Ghi lại: bên nào có mạch, bên nào khó bắt, màu, độ ấm, thời gian hồng lại.

Cái cần tìm là sự khác biệt giữa hai chân hoặc sự thay đổi so với lần trước. Một bàn chân lạnh hơn, tái hơn, mất mạch mới xuất hiện, kèm đau, tê, yếu là tình huống cần đi cấp cứu ngay, không chờ hẹn khám.

Trẻ nhỏ: bắt mạch ở đâu

Ở trẻ dưới khoảng hai tuổi, cổ ngắn và mũm mĩm, mạch cổ khó bắt; mạch cổ tay nhỏ. Nhân viên y tế thường bắt ở mặt trong cánh tay trên, giữa vai và khuỷu: đặt hai đầu ngón tay ở rãnh phía trong cánh tay, ấn nhẹ về phía xương. Một cách khác là áp tay hoặc ống nghe lên ngực trái để đếm nhịp tim.

Nhịp tim trẻ nhỏ nhanh hơn người lớn rất nhiều, nên cha mẹ đếm dễ bị rối. Đếm trọn 60 giây khi bé nằm yên hoặc đang ngủ, không đếm lúc bé quấy khóc. Lần đầu nên nhờ điều dưỡng chỉ tận tay, vì cảm giác ở đầu ngón tay khó học qua chữ.

Khoảng nhịp tim thường gặp theo từng lứa tuổi khác nhau nhiều; đó là chủ đề riêng, không tính theo khoảng của người lớn.

Những lỗi hay gặp khi bắt mạch ở các vị trí này

Tìm mạch bẹn qua lớp quần dày. Không cảm được gì, lại tưởng mạch yếu. Ở nhà ít khi cần mạch bẹn; nếu cần, để nhân viên y tế làm.

Ấn mạch mu chân quá mạnh. Động mạch mu chân nhỏ, ấn mạnh là mất. Đặt nhẹ, dịch từng chút.

Kết luận mất mạch chân chỉ sau một lần thử. Mạch chân khó bắt, nhất là ở người phù chân, chân lạnh. Làm ấm, thử lại, so hai bên, và nhìn thêm màu, độ ấm.

Bắt mạch cổ trong lúc người kia đang đứng. Nếu không may làm họ choáng, họ có thể ngã. Cho ngồi hoặc nằm trước.

Dùng ngón cái. Cũng như ở cổ tay, ngón cái có mạch của chính người bắt.

Khi người thân lả đi: nhìn mạch hay gọi cấp cứu trước

Khi một người đột nhiên ngã gục, không đáp khi gọi, việc đầu tiên không phải là tìm mạch. Người không có chuyên môn thường mất nhiều giây quý giá để dò mạch cổ mà vẫn không chắc. Hướng dẫn cấp cứu cho người dân hiện nay nhấn mạnh: gọi to, lay vai, xem có thở bình thường không; không đáp và không thở bình thường thì gọi 115 ngay và làm theo hướng dẫn của tổng đài viên.

Với người còn tỉnh nhưng mệt lả, tay lạnh, mạch cổ tay khó bắt, có thể thử mạch cổ một bên để có thêm thông tin cho nhân viên y tế. Nhưng triệu chứng như đau ngực, khó thở, lơ mơ, da lạnh ẩm đã đủ để gọi 115, không cần con số mạch.

Về độ mạnh của mạch, tức cảm giác mạch yếu, khó bắt hay đập mạnh, xem bài đọc độ mạnh của mạch. Cách bắt mạch cổ tay chuẩn có ở bài tự bắt mạch cổ tay.

Khi nào đi khám, khi nào gọi 115

Nên đi khám trong thời gian sớm khi:

  • Mạch ở hai cổ tay hoặc hai bàn chân khác nhau rõ rệt.
  • Bàn chân lạnh, tái hơn bên kia, đi một quãng ngắn đã đau bắp chân phải dừng lại.
  • Người tiểu đường thấy mạch chân yếu dần qua các lần kiểm tra.

Gọi 115 ngay khi một tay hoặc một chân đột ngột lạnh, tái, đau, tê, yếu, mất mạch; khi người bệnh ngất, không thở bình thường; hoặc khi có đau ngực, khó thở, lơ mơ. Trong lúc chờ, để chi bị ảnh hưởng nằm ngang, không chườm nóng, không xoa bóp.

Câu hỏi thường gặp

Bắt mạch cổ có nguy hiểm không?

Bắt nhẹ một bên thì an toàn với hầu hết mọi người. Không ấn hai bên cùng lúc, không ấn mạnh hay xoa, và cho người được đo ngồi hoặc nằm trước khi bắt.

Không bắt được mạch mu chân có phải mạch máu bị tắc?

Không hẳn. Ở một số người khoẻ, động mạch mu chân nằm lệch hoặc rất nhỏ. Cần so hai bên, nhìn màu da, độ ấm và so với lần khám trước.

Trẻ sơ sinh bắt mạch ở đâu?

Thường bắt ở mặt trong cánh tay trên, giữa vai và khuỷu, hoặc đếm nhịp tim ở ngực trái. Đếm trọn một phút khi bé nằm yên hoặc đang ngủ.

Vì sao nhân viên y tế bắt mạch cổ khi người bệnh lả đi?

Khi huyết áp thấp, tay lạnh, mạch cổ tay có thể mất trong khi mạch cổ, gần tim hơn, vẫn còn bắt được. Đó là chỗ kiểm tra nhanh nhất.

Người tiểu đường có nên tự kiểm tra mạch chân ở nhà?

Có ích nếu được nhân viên y tế chỉ cách. So hai bên, nhìn màu, độ ấm, vết loét. Mạch yếu dần hoặc chân lạnh, đau khi đi bộ cần đi khám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283