SinhHieu.comSinh Hiệu
Mạch và nhịp tim

Nhịp tim khi leo cầu thang, đi bộ nhanh: tăng bao nhiêu và hồi lại thế nào là ổn

Khi gắng sức, nhịp tim tăng theo mức nặng của việc làm rồi giảm dần khi nghỉ. Cách đo trước, trong và sau gắng sức, và dấu hiệu nào cho thấy cần dừng lại.

Nhịp tim khi leo cầu thang, đi bộ nhanh: tăng bao nhiêu và hồi lại thế nào là ổn

Khi leo cầu thang hay đi bộ nhanh, nhịp tim tăng lên tương xứng với mức nặng của việc làm, rồi giảm rõ trong vài phút đầu khi dừng lại; đó là đáp ứng bình thường. Đáng lo là khi nhịp tăng vọt với việc rất nhẹ, hồi lại rất chậm, không đều, hoặc kèm đau ngực, choáng, khó thở quá mức.

Nhịp tim lúc gắng sức không có một con số “chuẩn” cho mọi người. Thứ có ý nghĩa là cách nhịp tim đi lên và đi xuống so với chính mình mọi khi. Bài này chỉ cách đo trong đời sống thường ngày, không cần thiết bị, và cách đọc con số để biết mình đang tập vừa sức hay quá sức.

Vì sao nhịp tim phải tăng khi gắng sức

Cơ đang làm việc cần thêm oxy. Tim đáp ứng bằng hai cách: bóp mạnh hơn mỗi nhịp và đập nhanh hơn. Khi mới bắt đầu vận động, nhịp tim tăng nhanh trong một hai phút đầu, sau đó đi vào một mức tương đối ổn định nếu cường độ giữ nguyên. Tăng cường độ, nhịp lại tăng tiếp.

Khi dừng lại, hệ thần kinh “phanh” tim trở lại, nhịp giảm nhanh trong phút đầu rồi chậm dần tới mức nghỉ. Người tập luyện đều thường hồi lại nhanh hơn người ít vận động. Tốc độ hồi lại là một chỉ dấu tốt về thể lực, và có thể tự theo dõi ở nhà qua nhiều tuần.

Mức nền để so sánh là nhịp lúc nghỉ, được hướng dẫn đo trong bài nhịp tim lúc nghỉ của người lớn.

Ước tính thô và giới hạn của nó

Sách và tài liệu tập luyện hay dùng một công thức đơn giản để ước nhịp tim tối đa. Hiểu nó để biết khi nào không nên dùng:

Khái niệmCách tính thường gặpGiới hạn
Nhịp tối đa ước tính220 trừ tuổi (tham khảo)chỉ là ước tính theo số đông; từng người có thể lệch nhiều, cao hoặc thấp hơn
Mức vừa phảikhoảng hơn một nửa đến gần ba phần tư nhịp tối đa ước tínhdùng để tự định hướng, không phải ngưỡng an toàn
Mức nặngcao hơn mức vừa phảingười có bệnh tim, phổi, tăng huyết áp nên hỏi bác sĩ trước khi tập ở mức này

Ví dụ: người 60 tuổi có nhịp tối đa ước tính là 160; mức vừa phải rơi vào khoảng trên tám chục tới hơn một trăm một chút. Nhưng nếu người đó đang dùng thuốc làm chậm nhịp tim, nhịp sẽ không lên tới các con số này dù đã gắng sức rất nặng. Khi đó, dùng cảm giác gắng sức và phép thử nói chuyện ở mục dưới thay cho con số.

Đo nhịp tim quanh một lần gắng sức

Không cần đồng hồ chuyên dụng. Lấy ví dụ leo bốn tầng cầu thang ở nhà hoặc đi bộ nhanh mười phút:

  1. Trước khi bắt đầu, ngồi yên năm phút, đếm mạch trọn một phút. Ghi lại.
  2. Leo cầu thang hoặc đi bộ nhanh với tốc độ quen thuộc của bạn.
  3. Dừng lại ngay khi xong, đứng hoặc ngồi xuống, đếm mạch cổ tay hoặc cổ trong 15 giây rồi nhân bốn. Lúc này đếm ngắn là chấp nhận được vì nhịp đang giảm nhanh, đếm lâu sẽ ra số thấp hơn thật.
  4. Ngồi nghỉ, đúng một phút sau khi dừng, đếm thêm 15 giây nữa rồi nhân bốn.
  5. Ghi lại ba con số: lúc nghỉ, ngay sau gắng sức, một phút sau.
  6. Lặp lại cùng bài gắng sức ấy mỗi tuần một lần, cùng giờ, cùng điều kiện.

Theo thời gian, nếu bạn tập đều, nhịp ngay sau gắng sức cho cùng một bài sẽ thấp dần và mức giảm sau một phút sẽ lớn dần. Ngược lại, nếu cùng bài ấy mà nhịp ngày càng cao, hồi lại ngày càng chậm, lại thấy mệt hơn, đó là thông tin đáng mang đi khám.

Phép thử nói chuyện và cảm giác gắng sức

Khi không tiện đếm mạch, hoặc khi con số không đáng tin vì thuốc, hai cách sau vẫn cho biết khá tốt mức gắng sức:

Nói được trọn câu nhưng không hát được. Đây là mức vừa phải, phù hợp phần lớn người lớn muốn tập cho khoẻ.

Chỉ nói được vài chữ rồi phải lấy hơi. Đây là mức nặng. Người khoẻ tập được, người mới tập hoặc có bệnh nền nên giảm xuống.

Vừa đi vừa hát được. Mức nhẹ, tốt cho người mới bắt đầu hoặc đang hồi phục sau ốm.

Thang tự chấm từ 0 tới 10. Tự hỏi “nặng cỡ mấy điểm”, 0 là ngồi yên, 10 là gắng hết sức. Phần lớn buổi tập để ở khoảng 4 đến 6 điểm. Cảm giác này đặc biệt hữu ích với người dùng thuốc làm chậm nhịp tim.

Những đáp ứng bất thường cần chú ý

Nhịp tăng vọt với việc rất nhẹ: chỉ đi từ phòng khách ra bếp đã thấy tim đập thình thịch, mạch lên rất cao so với mọi khi. Có thể do thiếu máu, sốt, mất nước, tuyến giáp hay vấn đề ở tim; cần khám để tìm.

Nhịp không lên được: gắng sức nặng mà nhịp chỉ nhích nhẹ, kèm mệt rã rời, hụt hơi. Ở người không dùng thuốc làm chậm nhịp, đây là điều bác sĩ muốn biết. Liên hệ với mạch chậm lúc nghỉ có trong bài mạch chậm dưới 60.

Hồi lại rất chậm: năm mười phút sau khi dừng mà nhịp vẫn gần như mức lúc gắng sức, kèm mệt nhiều.

Nhịp trở nên lộn xộn khi gắng sức, hoặc xuất hiện cơn đập dồn dập không giảm khi dừng lại.

Ba ví dụ đọc con số

Anh nhân viên bốn mươi tuổi, mới tập đi bộ nhanh

Tuần đầu: nghỉ 78, ngay sau mười phút đi nhanh 132, một phút sau 116. Sau hai tháng, cùng quãng đường, cùng tốc độ: nghỉ 70, ngay sau 118, một phút sau 96. Nhịp sau gắng sức thấp đi, mức giảm trong phút đầu lớn hơn: thể lực đang tốt lên, đúng hướng.

Bà cụ bảy mươi, leo hai tầng lên nhà con gái

Mọi khi lên tới nơi mạch chừng 100, ngồi vài phút là dịu. Dạo này mới lên nửa chừng đã phải dừng, mạch hơn 120, mười phút sau vẫn chưa dịu, chân hơi phù. Đây là thay đổi so với chính bà, kèm hụt hơi và phù: cần đi khám sớm, mang theo các con số đã ghi.

Ông chú đang dùng thuốc làm chậm nhịp tim

Đi bộ nhanh mà mạch chỉ lên khoảng 95, ông lo là tim “không chịu tăng”. Thật ra thuốc giới hạn mức tăng nhịp; ông nói được trọn câu nhưng không hát được, tự chấm khoảng 5 điểm. Mức gắng sức như vậy là vừa phải, không nên cố đẩy cho mạch lên cao như công thức.

Dấu hiệu phải dừng ngay khi đang gắng sức

Bất kể nhịp tim là bao nhiêu, dừng lại, ngồi xuống khi có:

  • Đau, tức, nặng ngực, hoặc cảm giác bó chặt lan ra cánh tay, cằm, lưng.
  • Khó thở không tương xứng với mức gắng sức, thở không ra hơi.
  • Choáng váng, tối sầm mắt, suýt ngất.
  • Tim đập lộn xộn hoặc dồn dập bất thường.
  • Vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, da tái.

Nếu triệu chứng không hết sau vài phút nghỉ, hoặc đau ngực dữ dội, ngất, khó thở nhiều: gọi 115 ngay. Nếu triệu chứng hết khi nghỉ nhưng lần nào gắng sức cũng xuất hiện, đặt lịch khám sớm và tạm ngưng tập nặng cho tới khi được bác sĩ cho phép.

Người có bệnh nền nên bắt đầu thế nào

Người có tăng huyết áp, bệnh tim, bệnh phổi mạn tính, tiểu đường lâu năm, hoặc vừa ốm dậy nên hỏi bác sĩ về mức vận động phù hợp trước khi tăng cường độ. Câu hỏi cụ thể giúp buổi khám có ích hơn, ví dụ: “Cháu muốn cho mẹ đi bộ nhanh mỗi sáng nửa giờ, mạch lên tới đâu thì nên cho mẹ đi chậm lại ạ?”

Với người mới bắt đầu, nguyên tắc đơn giản: bắt đầu nhẹ, mỗi tuần tăng một chút, và luôn có vài phút khởi động trước, vài phút đi chậm sau. Phần đi chậm sau cùng giúp nhịp tim và huyết áp hạ từ từ, tránh choáng khi dừng đột ngột.

Câu hỏi thường gặp

Leo hai tầng cầu thang mà tim đập nhanh có sao không?

Nhịp tăng khi leo cầu thang là bình thường. Đáng khám khi nhịp tăng nhiều hơn hẳn mọi khi, hồi lại rất chậm, hoặc kèm đau ngực, choáng, khó thở quá mức.

Công thức 220 trừ tuổi có chính xác không?

Đó chỉ là ước tính thô theo số đông, từng người có thể lệch nhiều. Người dùng thuốc làm chậm nhịp tim không nên dựa vào nó mà dùng cảm giác gắng sức.

Sau khi tập bao lâu thì nhịp tim về bình thường?

Nhịp giảm nhanh trong phút đầu rồi chậm dần, thường về gần mức nghỉ trong vài tới mười mấy phút tuỳ thể lực và cường độ. Người tập đều hồi lại nhanh hơn.

Đang uống thuốc làm chậm nhịp tim thì đo cường độ tập bằng gì?

Dùng phép thử nói chuyện và thang tự chấm mức gắng sức từ 0 đến 10. Hỏi bác sĩ kê đơn về mức vận động phù hợp với bạn.

Khi nào phải dừng tập ngay lập tức?

Khi đau tức ngực, khó thở quá mức, choáng, suýt ngất, tim đập lộn xộn, vã mồ hôi lạnh. Nếu không đỡ sau vài phút nghỉ hoặc ngất, gọi 115.

Có cần đếm mạch trong lúc đang đi bộ không?

Không cần. Dừng lại rồi đếm 15 giây nhân bốn ngay sau khi dừng là đủ. Trong lúc đi, phép thử nói chuyện cho biết mức gắng sức tiện hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283