SinhHieu.comSinh Hiệu
Độ bão hoà oxy

SpO2 là gì và con số trên máy kẹp ngón tay cho biết điều gì

SpO2 là phần trăm hemoglobin trong máu động mạch đang mang oxy, do máy kẹp ngón tay ước tính bằng ánh sáng. Bài giải thích con số đó nói được gì và không nói được gì.

SpO2 là gì và con số trên máy kẹp ngón tay cho biết điều gì

SpO2 là phần trăm hemoglobin trong máu động mạch đang gắn oxy, được máy kẹp ngón tay ước tính bằng ánh sáng xuyên qua đầu ngón. Ở người lớn khoẻ mạnh sống gần mực nước biển, con số này thường nằm khoảng 95–100% (tham khảo); nó cho biết máu đang “đầy” oxy đến đâu, chứ không cho biết phổi hay tim của bạn khoẻ đến đâu.

Phần dưới đây giải thích máy đo cái gì, vì sao con số nhích một hai điểm không đáng lo nhưng tụt dưới một ngưỡng thì đổi hẳn ý nghĩa, và những điều con số SpO2 không bao giờ tự nói được.

Chữ “SpO2” đọc từng phần nghĩa là gì

Chữ S là bão hoà (saturation), chữ p là ngoại vi (peripheral, tức đo ở ngón tay, dái tai, không lấy máu), O2 là oxy. Ghép lại: độ bão hoà oxy đo ở ngoại vi. Trong bệnh viện còn có SaO2, chữ a là động mạch, là con số đo trực tiếp từ mẫu máu động mạch bằng máy khí máu. SpO2 là con số ước tính gần với SaO2, đủ tốt để theo dõi hằng ngày, nhưng không thay được xét nghiệm khi bác sĩ cần chính xác.

Mỗi phân tử hemoglobin trong hồng cầu có bốn chỗ gắn oxy. Khi máu đi qua phổi, oxy từ phế nang thấm sang và gắn vào các chỗ đó. Nếu trong 100 phân tử hemoglobin có 97 phân tử đang mang oxy, SpO2 là 97%. Con số nói về tỉ lệ đã lấp đầy, không nói tổng lượng oxy. Một người thiếu máu nặng có ít hemoglobin hơn hẳn nhưng chỗ nào có hemoglobin thì vẫn đầy oxy, nên SpO2 vẫn có thể hiện 98% trong khi cơ thể đang thiếu oxy thật.

Đây là điểm người mới dùng máy hay hiểu sai nhất: thấy 98% thì nghĩ “oxy trong máu dồi dào”, thấy 93% thì nghĩ “thiếu 7% oxy”. Cả hai cách hiểu đều lệch. SpO2 là chỉ số về độ đầy, không phải thước đo sức khoẻ tổng thể.

Máy kẹp ngón tay đo bằng cách nào

Hai loại ánh sáng chiếu xuyên ngón tay

Một bên kẹp có đèn phát ra ánh sáng đỏ và ánh sáng hồng ngoại, bên kia là cảm biến thu ánh sáng đi xuyên qua. Hemoglobin đang mang oxy và hemoglobin không mang oxy hấp thụ hai loại ánh sáng này khác nhau. Máy so tỉ lệ hấp thụ của hai bước sóng rồi tra ra con số phần trăm theo bảng hiệu chuẩn có sẵn trong máy.

Máy chỉ tính phần máu đang đập

Ánh sáng đi qua da, xương, mô, máu tĩnh mạch, máu động mạch. Để tách riêng máu động mạch, máy chỉ lấy phần tín hiệu thay đổi theo từng nhịp đập: mỗi lần tim bóp, động mạch nhỏ ở đầu ngón phồng lên một chút. Vì thế máy phải bắt được mạch thì mới ra số; tay quá lạnh, mạch đầu ngón yếu, hoặc cử động liên tục là máy đọc nhầm hoặc không ra số. Cách xử lý những trường hợp này có trong bài những thứ làm máy đo SpO2 đọc sai.

Vì sao máy hiện kèm nhịp tim

Do máy đếm được từng nhịp động mạch đập, nó tính luôn được nhịp mạch. Con số thứ hai trên màn hình (thường có biểu tượng trái tim hoặc chữ PR) là nhịp mạch mỗi phút. Nhịp này còn là công cụ tự kiểm rất tốt: nếu nhịp máy hiện lệch xa nhịp bạn đếm tay ở cổ tay trong cùng lúc, số SpO2 đi kèm cũng đáng nghi.

Khoảng tham khảo và cách đọc từng vùng số

Bảng dưới đây là khoảng tham khảo phổ biến trong sách giáo khoa cho người lớn nghỉ ngơi, ở độ cao gần mực nước biển. Người có bệnh phổi, tim mạn tính hoặc đang thở oxy thường được bác sĩ đặt ngưỡng riêng, khi đó ngưỡng riêng luôn thắng bảng chung.

Vùng SpO2 (tham khảo)Cách hiểu thường gặpViệc nên làm
95–100%Vùng thường gặp ở người khoẻKhông cần làm gì thêm nếu không có triệu chứng
92–94%Thấp hơn mức thường gặp, có thể do đo sai hoặc có vấn đề thậtĐo lại đúng cách; nếu vẫn vậy hoặc kèm mệt, khó thở thì hỏi bác sĩ trong ngày
Dưới 92%Đáng lo ở người vốn khoẻLiên hệ bác sĩ ngay, không chờ đến hôm sau
Từ 90% trở xuống, hoặc kèm môi tím, lơ mơ, thở rất gấpCó thể là tình trạng cấp cứuGọi cấp cứu 115

Hai lưu ý đi kèm bảng. Thứ nhất, một con số đơn lẻ không đủ để kết luận gì: luôn đo lại sau khi đã ngồi yên, làm ấm tay, kẹp đúng ngón. Thứ hai, triệu chứng quan trọng hơn con số. Người khó thở nặng, nói không hết câu mà máy vẫn hiện 96% thì vẫn phải đi khám.

Vì sao 97% với 94% khác nhau ít, nhưng 90% với 85% khác nhau nhiều

Quan hệ giữa áp lực oxy trong máu và độ bão hoà không phải đường thẳng mà là đường cong hình chữ S, sách sinh lý gọi là đường cong phân ly oxy–hemoglobin. Ở phần trên của đường cong, khoảng từ 90% trở lên, đường cong gần như nằm ngang: áp lực oxy trong máu giảm khá nhiều mà SpO2 chỉ nhích xuống chút ít. Đó là lý do người khoẻ đi từ phòng máy lạnh ra ngoài, nằm ngủ, ngồi gù, con số dao động 96–99% mà không có ý nghĩa gì.

Khi xuống dưới khoảng 90%, đường cong đổ dốc. Lúc này áp lực oxy chỉ cần giảm thêm một chút là độ bão hoà tụt mạnh. Nói cách khác, vùng 90% là mép vực: trên mép, cơ thể còn nhiều dự trữ; dưới mép, mọi thứ xấu đi nhanh. Vì vậy các ngưỡng báo động trong hướng dẫn chăm sóc thường đặt quanh 90–92% chứ không đặt ở 95%.

Hiểu điều này giúp bạn bình tĩnh hơn trước những dao động nhỏ ở vùng cao, và nghiêm túc hơn khi con số chạm gần 90%. Người nhà hay hoảng vì số rơi từ 99 xuống 96, trong khi lại chủ quan khi số đứng yên ở 91 vì “chỉ thấp hơn vài điểm”.

Những điều con số SpO2 không nói được

Máy kẹp ngón tay rất hữu ích, nhưng có những vùng mù mà người dùng tại nhà cần biết trước để không bị con số đánh lừa:

  • Không cho biết thán khí CO2. Người thở yếu, thở chậm do mệt lả hoặc do thuốc an thần có thể giữ SpO2 tốt (nhất là khi đang thở oxy) trong khi CO2 tích tụ. Chỉ khí máu mới đo được CO2.
  • Không cho biết lượng oxy tổng. Thiếu máu nặng vẫn có thể hiện SpO2 bình thường.
  • Bị đánh lừa khi ngộ độc khí than. Khí CO gắn vào hemoglobin và máy thông thường đọc nó giống như oxy, nên người ngộ độc khí than đốt trong phòng kín có thể hiện số đẹp.
  • Không thay được việc nhìn người bệnh. Màu môi, kiểu thở, khả năng nói trọn câu, mức tỉnh táo là thông tin máy không đo.
  • Không cho biết nguyên nhân. SpO2 thấp có thể do phổi, do tim, do đường thở, do độ cao, hoặc chỉ do máy đo sai. Con số chỉ là tín hiệu để đi tìm nguyên nhân, không phải chẩn đoán.

Một tình huống nhiều người đã gặp: người nhà sốt, thở nhanh, mệt nhưng máy vẫn 96–97%, cả nhà yên tâm ở nhà. Máy đúng, nhưng nó chỉ nói máu còn đầy oxy nhờ người bệnh đang thở gắng để bù. Khi sức bù cạn, con số mới bắt đầu tụt, và lúc đó tụt nhanh. Bài SpO2 bình thường mà vẫn khó thở nói kỹ hơn về khoảng trống này.

Đọc con số trên màn hình máy cho đúng thứ tự

Nhìn tín hiệu trước, nhìn số sau. Phần lớn máy có thanh nhịp hoặc dạng sóng chạy theo nhịp tim. Sóng đều, cao vừa phải thì số đáng tin; sóng lởm chởm, lúc có lúc không thì số chưa đáng đọc.

Chờ số đứng yên. Sau khi kẹp, con số thường nhảy trong vài giây đầu. Đợi ít nhất 30 giây đến một phút, lấy con số giữ ổn định nhiều giây liền, không lấy con số đầu tiên hiện lên.

So nhịp mạch với nhịp đếm tay. Đặt hai ngón tay lên mạch cổ tay bên kia, đếm 30 giây nhân đôi. Nếu lệch nhiều so với máy, máy đang bắt nhầm tín hiệu.

Ghi cả hoàn cảnh. Một dòng ghi chép có ích gồm giờ, tư thế, đang nghỉ hay vừa đi lại, có đang thở oxy không, tay ấm hay lạnh. Bác sĩ đọc con số kèm hoàn cảnh mới hiểu được.

Nhìn xu hướng, không nhìn một lần đo. Ba lần đo trong ngày cùng điều kiện cho thấy rõ hơn một lần đo lúc đang hoảng.

Ai thật sự cần có máy đo SpO2 ở nhà

Người được bác sĩ dặn theo dõi

Người bệnh phổi mạn tính, người đang thở oxy tại nhà, người vừa ra viện sau viêm phổi, người suy tim được dặn theo dõi. Với nhóm này, máy là công cụ hằng ngày và bác sĩ thường cho sẵn ngưỡng riêng. Cách đọc riêng cho người bệnh phổi mạn tính có trong bài đọc SpO2 ở người bệnh phổi mạn tính.

Gia đình có người đang ốm đường hô hấp

Khi có người nhà sốt, ho, mệt, máy giúp có thêm một dữ kiện khách quan để quyết định có cần đi khám sớm hay không. Nhưng nó đi kèm, không thay việc quan sát kiểu thở và mức tỉnh táo.

Người khoẻ đo cho biết

Người khoẻ không có triệu chứng thì không cần đo hằng ngày. Đo liên tục khi không có lý do dễ dẫn tới lo âu vì những dao động bình thường. Nếu đã có máy, đo vài lần lúc khoẻ để biết “số nền” của mình là đủ; con số nền đó sẽ có ích khi ốm.

Câu hỏi thường gặp

SpO2 bao nhiêu là bình thường ở người lớn?

Ở người lớn khoẻ mạnh nghỉ ngơi, sống gần mực nước biển, SpO2 thường khoảng 95–100%, đây là khoảng tham khảo. Người có bệnh phổi hoặc tim mạn tính có thể được bác sĩ đặt mức mục tiêu riêng thấp hơn.

SpO2 và nhịp tim trên máy đo oxy khác nhau thế nào?

SpO2 là phần trăm hemoglobin đang mang oxy, còn con số thứ hai thường ghi PR là nhịp mạch mỗi phút. Máy tính cả hai từ cùng tín hiệu mạch đập ở đầu ngón tay.

Máy đo oxy kẹp ngón tay có chính xác không?

Máy đạt chuẩn y tế thường có sai số vài điểm phần trăm ở vùng số cao và kém chính xác hơn khi số thấp, tay lạnh hoặc cử động. Dùng để theo dõi xu hướng thì tốt, không thay được xét nghiệm khí máu.

SpO2 98% có nghĩa là thiếu 2% oxy không?

Không. 98% nghĩa là 98 phần trăm hemoglobin đang gắn oxy. Không ai có đúng 100% mọi lúc, và vùng 95–100% đều thường gặp ở người khoẻ.

SpO2 bình thường có loại trừ được bệnh phổi không?

Không. Nhiều bệnh phổi giai đoạn sớm vẫn giữ SpO2 bình thường nhờ cơ thể thở bù. Có triệu chứng như ho kéo dài, khó thở khi gắng sức thì vẫn nên đi khám dù số đẹp.

Có cần đo SpO2 hằng ngày khi khoẻ mạnh không?

Không cần. Người khoẻ chỉ nên đo vài lần để biết số nền của mình, rồi dùng máy khi ốm hoặc khi bác sĩ dặn theo dõi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283