SinhHieu.comSinh Hiệu
Tri giác và đau

Thang điểm đau từ 0 đến 10: tự chấm thế nào cho bác sĩ hiểu đúng

Mốc 0 và mốc 10 nghĩa là gì, chấm theo lúc nghỉ hay lúc cử động, khi nào dùng thang chữ hoặc thang mặt thay cho con số, và những lỗi làm điểm đau mất giá trị.

Thang điểm đau từ 0 đến 10: tự chấm thế nào cho bác sĩ hiểu đúng

Thang điểm đau phổ biến nhất cho người lớn là thang số từ 0 đến 10: 0 là hoàn toàn không đau, 10 là đau tệ nhất mà bạn có thể tưởng tượng. Chấm đúng nghĩa là chọn con số cho cơn đau lúc này, tách riêng lúc nằm yên và lúc cử động, và so với chính mình lần trước.

Con số đau không đo được bằng máy nên dễ bị coi là cảm tính. Thật ra, khi được chấm nhất quán, điểm đau là một trong những thông tin hữu ích nhất bác sĩ có để biết thuốc có tác dụng không và bệnh đang đi theo hướng nào. Cái làm hỏng nó không phải sự chủ quan, mà là cách chấm thiếu quy ước.

Các mức trên thang số và cách hiểu thường dùng

Sách giáo khoa điều dưỡng thường chia thang 0–10 thành các nhóm sau. Đây là cách chia tham khảo để giao tiếp, không phải ngưỡng chẩn đoán:

ĐiểmNhómThường mô tả như
0Không đauKhông cảm thấy gì ở vùng đó
1–3Đau nhẹBiết là có đau nhưng vẫn làm việc, đọc báo, nói chuyện bình thường; quên đi khi bận
4–6Đau vừaĐau chiếm sự chú ý, khó tập trung, phải đổi tư thế, có thể khó ngủ
7–10Đau nặngKhông nghĩ được chuyện gì khác, không nằm yên được, rên, khó nói thành câu

Chú ý các mô tả ở cột cuối gắn với việc làm được hay không. Đó là cách dễ nhất để chọn số khi đang đau và đầu óc không còn sáng suốt.

Neo hai đầu thang trước khi chấm

Thang chỉ dùng được khi hai đầu của nó cố định. Trước lần chấm đầu tiên, nên dành mười giây để thống nhất:

Mốc 0

Rõ ràng nhất: không đau. Lưu ý chấm cho đúng chỗ được hỏi. Người đau lưng mạn tính được hỏi về vết mổ ở bụng thì chấm riêng vết mổ.

Mốc 10

Đây là chỗ hay sai. Mốc 10 không phải “cơn đau nặng nhất từng trải qua” mà là đau tệ nhất bạn có thể tưởng tượng. Người từng sinh con hay từng bị sỏi thận đôi khi lấy cơn đau ấy làm 10, rồi chấm mọi cơn đau khác rất thấp; người chưa từng đau nặng thì chấm cao hơn. Cả hai cách đều được, miễn là giữ nguyên mốc của mình suốt đợt theo dõi.

Đặt câu hỏi đúng

Người hỏi nên nói đủ: “Nếu 0 là không đau, 10 là đau tệ nhất có thể tưởng tượng, thì bây giờ bác đau mấy?”. Hỏi cụt “đau mấy điểm” thì mỗi lần người bệnh lại tự nghĩ ra thang khác.

Đau lúc nghỉ và đau lúc vận động là hai con số

Nhiều người được hỏi đau mấy điểm khi đang nằm yên, trả lời 2, rồi lúc ngồi dậy đau đến 7. Cả hai con số đều thật và đều cần:

Đau lúc nằm yên. Chấm khi đang nằm hoặc ngồi yên, không cử động vùng đau.

Đau khi làm động tác cần thiết. Chấm khi ho, hít sâu, ngồi dậy, bước đi, hoặc co duỗi khớp đang đau. Sau mổ bụng, sau gãy xương sườn, con số này mới quyết định người bệnh có tập thở, tập đi được hay không.

Ghi cả hai. Ví dụ “nghỉ 2, khi ho 6”. Nếu chỉ ghi một số 2, bác sĩ sẽ nghĩ đã ổn trong khi người bệnh không dám ho, đờm đọng lại.

Khi con số không hợp: thang chữ và thang mặt

Thang 0–10 không phải lựa chọn duy nhất. Với một số người, các dạng sau cho kết quả đáng tin hơn:

Với trẻ chưa biết nói và người không tự báo được đau, cần thang quan sát hành vi, được trình bày ở bài đánh giá đau ở trẻ chưa biết nói.

Thang bằng lời

Bốn hoặc năm mức: không đau, đau nhẹ, đau vừa, đau nhiều, đau không chịu nổi. Hợp với người lớn tuổi không quen nghĩ bằng số, người đang mệt. Mất một ít độ chi tiết nhưng ổn định hơn một thang số bị trả lời lung tung.

Thang khuôn mặt

Một dãy khoảng sáu khuôn mặt vẽ từ vui vẻ đến nhăn nhó, người bệnh chỉ vào mặt giống cảm giác của mình. Thường dùng cho trẻ từ khoảng ba bốn tuổi trở lên, người không đọc được chữ, người nói ngôn ngữ khác. Người nhà có thể tự vẽ sáu khuôn mặt lên một tấm bìa để dùng ở nhà.

Thang thước kẻ

Một đoạn thẳng dài khoảng mười phân, một đầu ghi không đau, đầu kia ghi đau tệ nhất; người bệnh đánh dấu vào điểm tương ứng. Hay dùng trong nghiên cứu, ở nhà ít cần.

Những lỗi làm điểm đau mất giá trị

Đây là các lỗi người làm nghề gặp hằng ngày:

  • Chấm theo mong muốn được dùng thuốc hoặc không bị dùng thuốc. Người sợ thuốc chấm thấp, người muốn được quan tâm chấm cao. Tốt nhất là chấm thật và nói riêng điều mình lo.
  • Người hỏi gợi ý con số. “Chắc đỡ rồi, còn khoảng 3 thôi nhỉ?” gần như luôn nhận được câu “vâng”.
  • Người nhà trả lời thay. Khi người bệnh tự nói được, điểm do người nhà đoán thường lệch xa điểm thật, có khi cao hơn, có khi thấp hơn.
  • Đổi mốc giữa chừng. Hôm qua lấy cơn đau sinh con làm 10, hôm nay lấy cơn đau hiện tại làm 10.
  • Chỉ chấm lúc nghỉ. Như đã nói ở trên, bỏ mất con số quyết định việc tập vận động.
  • Không ghi giờ. Một điểm đau không kèm giờ và không kèm việc vừa làm thì rất khó so.

Đọc thay đổi của điểm đau thế nào

Con số đứng riêng nói ít; xu hướng mới nói nhiều. Hai người cùng chấm 6, một người hôm qua 8 là đang đỡ, một người hôm qua 3 là đang tệ đi. Vì thế người nhà nên ghi điểm đau vào cùng sổ với các số đo khác.

Sau khi dùng thuốc giảm đau theo đơn hoặc chườm, đổi tư thế, chấm lại sau khoảng thời gian bác sĩ dặn, thường trong khoảng nửa giờ đến một giờ tuỳ đường dùng thuốc. Mức giảm vài điểm mà người bệnh nằm yên, ngủ được thường được coi là có tác dụng; điểm không đổi hoặc tăng là thông tin cần báo lại. Cách lập một trang nhật ký đau để chấm lại có hệ thống nằm ở bài nhật ký đau tại nhà.

Một điều quan trọng: thang đau không so được giữa hai người. Ông 8 điểm và bà 8 điểm không nhất thiết đau như nhau. Nó chỉ dùng để so một người với chính người đó.

Với đau kéo dài nhiều tuần: con số thôi chưa đủ

Người đau lưng, đau khớp, đau sau zona kéo dài thường chấm điểm đau khá ổn định, 4 hoặc 5 ngày nào cũng vậy. Khi đó điểm số không còn phản ánh được tiến bộ, và bác sĩ thường hỏi thêm về mức độ đau cản trở cuộc sống: đêm qua thức giấc vì đau mấy lần, đi bộ được bao lâu thì phải dừng, có tự tắm, tự nấu ăn được không, có bỏ việc nào vì đau không.

Cách làm thực tế ở nhà: bên cạnh điểm đau trung bình trong ngày, ghi thêm một việc cụ thể làm được hay không làm được. Ví dụ “đau trung bình 5, hôm nay đi chợ được, không phải ngồi nghỉ giữa đường” rõ hơn nhiều so với chỉ ghi 5. Sau vài tuần, nếu điểm đau không đổi nhưng số việc làm được tăng lên, đó vẫn là tiến bộ thật.

Đừng chấm điểm đau nhiều lần mỗi giờ khi đau đã kéo dài. Việc tập trung liên tục vào con số có thể làm người bệnh để ý đến cơn đau nhiều hơn. Một đến ba lần mỗi ngày vào giờ cố định thường là đủ, trừ khi bác sĩ dặn khác.

Khi nào đi khám, khi nào gọi cấp cứu 115

Điểm đau không tự quyết định mức khẩn cấp, nhưng các tình huống sau cần hành động:

  • Gọi 115: đau nặng đột ngột ở ngực, đầu hoặc bụng, kèm khó thở, vã mồ hôi, lơ mơ, ngất, nôn ra máu.
  • Gọi 115: đau kèm yếu liệt, méo miệng, nói khó.
  • Đi khám ngay trong ngày: điểm đau tăng dần qua nhiều lần chấm dù đã làm đúng hướng dẫn điều trị.
  • Đi khám ngay trong ngày: sau mổ, sau ngã, đau tăng thay vì giảm dần, hoặc đau ở vị trí mới.
  • Hẹn khám sớm: đau mức vừa kéo dài nhiều ngày làm mất ngủ, không đi lại, không ăn được.

Không tự tăng liều hoặc đổi thuốc giảm đau dựa vào điểm số. Điểm đau là thông tin để mang tới bác sĩ, quyết định chỉnh thuốc thuộc về người kê đơn.

Câu hỏi thường gặp

Đau 10 điểm là đau như thế nào?

Là mức đau tệ nhất mà người bệnh có thể tưởng tượng ra. Mỗi người tự đặt mốc này, quan trọng là giữ nguyên mốc đó trong suốt quá trình theo dõi để các lần chấm so được với nhau.

Đau mấy điểm thì được coi là đau nặng?

Theo cách chia tham khảo thường dùng, 1 đến 3 là đau nhẹ, 4 đến 6 là đau vừa, 7 đến 10 là đau nặng. Đây là cách chia để giao tiếp, mức cần xử trí do bác sĩ quyết định theo từng người.

Nằm yên thì ít đau, cử động mới đau nhiều thì chấm số nào?

Chấm cả hai và ghi rõ, ví dụ lúc nghỉ 2, lúc ngồi dậy 6. Con số khi vận động đặc biệt quan trọng sau mổ hoặc chấn thương vì nó quyết định việc tập thở, tập đi.

Người già không quen chấm điểm thì dùng cách nào?

Dùng thang bằng lời gồm các mức không đau, đau nhẹ, đau vừa, đau nhiều, đau không chịu nổi, hoặc thang khuôn mặt. Chọn một cách rồi dùng nhất quán cho mọi lần hỏi.

Người nhà có nên chấm điểm đau thay cho người bệnh không?

Không, nếu người bệnh tự trả lời được. Điểm người nhà đoán thường lệch với cảm giác thật. Người nhà chỉ dùng thang quan sát khi người bệnh không thể tự báo đau.

Uống thuốc giảm đau xong bao lâu thì chấm lại?

Theo khoảng thời gian bác sĩ hoặc điều dưỡng dặn, thường từ nửa giờ đến một giờ tuỳ loại thuốc và đường dùng. Ghi lại cả điểm trước và sau để biết thuốc có tác dụng hay không.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283