SinhHieu.comSinh Hiệu
Sinh hiệu khi ốm và sau mổ

Theo dõi dấu hiệu sinh tồn tại nhà trong tuần đầu sau mổ

Tuần đầu về nhà sau mổ, đo nhiệt độ, mạch, nhịp thở, huyết áp và mức đau mỗi ngày hai lần là đủ cho đa số người bệnh, miễn là biết tổ hợp nào phải quay lại viện.

Theo dõi dấu hiệu sinh tồn tại nhà trong tuần đầu sau mổ

Tuần đầu sau mổ, đa số người bệnh chỉ cần đo nhiệt độ, mạch, nhịp thở, huyết áp và chấm điểm đau mỗi ngày hai lần, cùng giờ, rồi ghi sổ. Cần quay lại viện khi sốt xuất hiện từ ngày thứ ba trở đi, mạch nhanh dần, thở nhanh, huyết áp tụt hoặc đau tăng thay vì giảm.

Giấy ra viện thường đã ghi các chỉ số lúc người bệnh rời khoa. Đó là mốc so sánh quý nhất, vì nó cho biết con số bình thường của chính người này trong giai đoạn hồi phục. Phần dưới đi qua từng dấu hiệu, lịch đo và những tổ hợp mà điều dưỡng ngoại khoa dặn người nhà đặc biệt để ý.

Lấy mốc từ giấy ra viện trước khi đo lần đầu

Trước khi rời khoa, hỏi điều dưỡng ba điều và ghi ngay vào trang đầu sổ: các chỉ số lúc ra viện, có mục tiêu riêng nào cho huyết áp hay SpO2 không, và số liên lạc của khoa khi có chuyện ngoài giờ. Ba dòng đó biến mọi lần đo sau thành phép so sánh chứ không còn là đoán mò.

Nếu giấy ra viện không ghi chỉ số, lần đo đầu tiên ở nhà, khi người bệnh đã nghỉ ngơi sau chuyến xe về, chính là mốc. Đo đủ mạch, nhịp thở, nhiệt độ, huyết áp, ghi giờ, ghi tư thế. Mọi thay đổi trong tuần sẽ được đọc so với dòng này.

Người có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, suy tim nên mang theo cả sổ đo cũ từ trước khi mổ. Huyết áp sau mổ thường dao động vì đau, mất ngủ, thay đổi thuốc; có sổ cũ mới biết mức hiện tại lệch nhiều hay ít so với thói quen của cơ thể.

Lịch đo gợi ý cho tuần đầu

Lịch dưới đây là khung tham khảo cho người mổ phiên đã ổn định khi ra viện. Bác sĩ phẫu thuật có thể dặn khác tuỳ loại mổ, khi đó làm theo lời dặn.

Thời điểmĐo gìLưu ý
Sáng, trước khi ăn và trước liều thuốc buổi sángNhiệt độ, mạch, nhịp thở, huyết áp, điểm đauNgồi yên năm phút trước khi đo
Chiều tối, cùng một giờ mỗi ngàyNhiệt độ, mạch, nhịp thở, điểm đauSốt nhiễm trùng hay lộ ra vào chiều tối
Khi thấy mệt, run, vã mồ hôi, chóng mặtĐo lại toàn bộ ngayGhi kèm triệu chứng vào ô ghi chú
Khi vừa đứng dậy thấy choángHuyết áp và mạch khi nằm, rồi khi đứng sau một đến ba phútCó người đỡ, không đo một mình
Sau khi dùng thuốc giảm đau mạnh bác sĩ kêNhịp thở và mức tỉnh táoThở chậm và ngủ gà là dấu hiệu cần báo
Mỗi ngàyLượng nước tiểu ước chừng, số lần đi tiểuTiểu ít hẳn đi cần được để ý

Đo hai lần mỗi ngày là đủ để thấy xu hướng. Đo mười lần một ngày khiến cả nhà mệt, người bệnh mất ngủ, và những dao động nhỏ vô hại bị đọc thành báo động.

Từng dấu hiệu sau mổ nói gì

Không dấu hiệu nào đứng một mình. Mỗi mục dưới đây nên được đọc cùng các mục còn lại.

Nhiệt độ

Một hai ngày đầu sau mổ, thân nhiệt hơi cao là phản ứng thường gặp của cơ thể với tổn thương do phẫu thuật, thường tự lui. Sốt mới xuất hiện hoặc quay lại từ khoảng ngày thứ ba đến ngày thứ năm trở đi thì khác: nhiễm trùng vết mổ, viêm phổi do thở nông, nhiễm trùng đường tiểu sau đặt ống thông là những nguyên nhân bác sĩ sẽ nghĩ tới. Sốt vào thời điểm này nên được báo cho nơi mổ.

Mạch

Mạch hơi nhanh khi đau, khi vừa đi lại là chuyện thường. Điều đáng chú ý là mạch nhanh dần qua các lần đo trong lúc nghỉ, hoặc mạch nhanh đi cùng chóng mặt, vã mồ hôi, da tái. Tổ hợp đó có thể là dấu hiệu thiếu dịch hoặc mất máu bên trong, cần đi khám ngay.

Nhịp thở

Sau mổ, nhất là mổ bụng và mổ ngực, người bệnh hay thở nông vì đau. Thở nông kéo dài làm phổi kém nở, dễ viêm phổi. Nhịp thở tăng dần, thở nhanh kèm sốt hoặc kèm ho có đờm là tín hiệu cần khám. Thở nhanh đột ngột kèm đau ngực, đau tức một bên chân là tình huống phải gọi 115.

Huyết áp

Huyết áp thấp hơn bình thường một chút trong những ngày đầu, khi người bệnh ăn uống kém và đang dùng thuốc giảm đau, thường gặp. Huyết áp tụt rõ kèm mạch nhanh, hoặc choáng mỗi lần đứng dậy, là tổ hợp cần báo bác sĩ.

Đau

Đau sau mổ nên giảm dần theo ngày. Đau tăng lên sau khi đã đỡ, đau lan rộng, vết mổ sưng nóng đỏ hơn, hoặc đau bụng kèm bụng chướng cứng, là những thay đổi phải báo. Ghi điểm đau từ không đến mười mỗi lần đo để có đường xu hướng thay vì chỉ nhớ cảm giác.

Những tổ hợp phải quay lại viện hoặc gọi 115

Tài liệu dặn dò sau mổ của các khoa ngoại thường gom về những tổ hợp sau. Đây là cách đọc phổ biến, không thay chỉ dẫn riêng của nơi mổ.

Tổ hợpCó thể đang xảy raMức độ
Sốt từ ngày thứ ba trở đi, vết mổ đỏ, nóng, rỉ dịch đụcNhiễm trùng vết mổKhám trong ngày
Sốt, ho, thở nhanh, SpO2 thấp hơn mức ra việnViêm phổi sau mổĐi viện
Mạch nhanh, huyết áp tụt, chóng mặt, da tái lạnhThiếu dịch hoặc chảy máu bên trongGọi 115
Khó thở đột ngột, đau ngực, mạch nhanhCục máu đông di chuyển lên phổiGọi 115
Bắp chân một bên sưng, nóng, đau khi gấp bàn chânHuyết khối tĩnh mạch sâuĐi viện ngay
Ngủ gà khó đánh thức, thở chậm và nông sau khi dùng thuốc giảm đau mạnhThuốc ức chế hô hấpGọi 115
Bụng chướng, nôn liên tục, không trung tiệnTắc ruột hoặc liệt ruộtĐi viện
Gần như không tiểu trong nửa ngày dù có uốngThiếu dịch hoặc bí tiểuKhám trong ngày

Người nằm nhiều sau mổ có nguy cơ riêng về huyết khối và viêm phổi; cách theo dõi nhóm này kỹ hơn nằm ở bài người nằm lâu một chỗ và sinh hiệu báo biến chứng.

Một lần đo buổi sáng làm thế nào cho gọn

Với người nhà chưa quen, thứ tự sau giúp không quên bước và không làm người bệnh mệt:

  1. Để người bệnh ngồi tựa hoặc nằm đầu cao, nghỉ năm phút sau khi thức dậy và đi vệ sinh.
  2. Hỏi điểm đau từ không đến mười trước, khi người bệnh chưa bị phân tâm bởi máy đo.
  3. Đặt nhiệt kế; trong lúc chờ, bắt mạch cổ tay đủ một phút.
  4. Giữ nguyên tay ở cổ tay, đếm nhịp thở một phút bằng cách nhìn ngực bụng nhô lên.
  5. Đo huyết áp ở cánh tay không bị truyền dịch hay tổn thương, băng quấn đúng cỡ.
  6. Nhìn nhanh vết mổ qua lớp băng: có thấm dịch mới, có đỏ lan ra ngoài mép băng không, nhưng không tự tháo băng nếu chưa được dặn.
  7. Ghi tất cả vào sổ cùng một dòng, thêm ghi chú về ăn, uống, đi tiểu, đi lại.

Những sai sót người nhà hay mắc

Chỉ đo nhiệt độ. Nhiều gia đình chỉ có nhiệt kế nên chỉ theo dõi sốt, trong khi biến chứng nguy hiểm như chảy máu bên trong hay cục máu đông lên phổi lại lộ ra qua mạch và nhịp thở trước.

Đo ngay sau khi người bệnh tập đi. Mạch và nhịp thở tăng sau vận động là bình thường. Đo ngay lúc đó cho con số cao giả, dẫn tới lo lắng không cần thiết.

Dùng thuốc hạ sốt trước rồi mới đo. Con số đo sau thuốc không còn cho biết sốt thật cao bao nhiêu. Đo trước, ghi lại, rồi mới dùng thuốc theo đơn.

Ngại gọi khoa. Nhiều người sợ làm phiền nên chờ đến lần tái khám. Điều dưỡng ngoại khoa thà nhận một cuộc gọi báo động giả còn hơn nhận người bệnh muộn hai ngày. Nếu băn khoăn mức độ, tham khảo thêm cách đọc tổ hợp sốt kèm mạch nhanh và thở nhanh.

Ép người bệnh nằm yên cả ngày. Trừ khi được dặn khác, đi lại sớm theo hướng dẫn giúp phổi nở và giảm nguy cơ huyết khối. Nằm yên tuyệt đối không phải là chăm kỹ.

Câu nói mẫu khi gọi cho khoa

Khi gọi, nói theo thứ tự: tên người bệnh, ngày mổ, mổ gì, rồi đến con số và thay đổi. Ví dụ: “Bà mổ ruột thừa hôm thứ hai, ra viện thứ tư. Từ chiều qua sốt ba mươi tám độ tám đo ở nách, mạch một trăm mười, thở hai mươi bốn, đau bụng tăng từ ba lên sáu điểm, vết mổ hơi đỏ.”

Một cuộc gọi như vậy cho người trực đủ dữ kiện để quyết định bảo người bệnh đến ngay, đến sáng mai, hay theo dõi tiếp. Cuộc gọi chỉ có câu “bà nhà em sốt” buộc người nghe phải hỏi lại từng thứ, mất thời gian của cả hai bên.

Câu hỏi thường gặp

Sốt nhẹ ngày đầu sau mổ có sao không?

Thân nhiệt hơi cao trong một hai ngày đầu sau mổ thường là phản ứng của cơ thể với phẫu thuật và hay tự lui. Sốt mới xuất hiện từ ngày thứ ba trở đi mới cần báo cho nơi mổ.

Sau mổ về nhà nên đo huyết áp mấy lần một ngày?

Với đa số người bệnh đã ổn định khi ra viện, đo sáng và chiều tối là đủ, đo thêm khi thấy chóng mặt hoặc mệt. Bác sĩ dặn lịch riêng thì làm theo lịch đó.

Mạch nhanh sau mổ khi nào là nguy hiểm?

Đáng lo khi mạch nhanh dần lúc nghỉ qua các lần đo, hoặc mạch nhanh kèm huyết áp tụt, chóng mặt, da tái lạnh, khó thở. Những tổ hợp đó cần đi khám ngay hoặc gọi 115.

Thuốc giảm đau sau mổ có làm thay đổi nhịp thở không?

Một số thuốc giảm đau mạnh có thể làm thở chậm, nông và buồn ngủ nhiều. Nếu người bệnh khó đánh thức, thở rất chậm sau khi dùng thuốc, cần gọi cấp cứu.

Có nên tự tháo băng vết mổ để kiểm tra không?

Không nên nếu chưa được dặn. Quan sát qua băng: dịch thấm mới, đỏ lan ra ngoài mép băng, mùi hôi. Có những dấu hiệu đó thì báo nơi mổ để được thay băng và kiểm tra.

Sau mổ bao lâu thì ngừng đo hằng ngày được?

Thường khi các chỉ số ổn định nhiều ngày liền, đau giảm dần và đã tái khám, bác sĩ sẽ cho thưa lịch đo. Người có bệnh nền tim mạch, huyết áp thì tiếp tục lịch đo cũ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283