SinhHieu.comSinh Hiệu
Nhịp thở

Tiếng thở bất thường: thở rít, khò khè, thở rên khác nhau thế nào

Thở rít nghe lúc hít vào, khò khè nghe lúc thở ra, thở rên là tiếng hự cuối mỗi hơi ở trẻ nhỏ. Cách nghe, cách ghi âm và tiếng nào cần đi cấp cứu ngay.

Tiếng thở bất thường: thở rít, khò khè, thở rên khác nhau thế nào

Muốn phân biệt, hãy nghe tiếng xuất hiện lúc nào. Thở rít là tiếng cao, the thé lúc hít vào, gợi ý tắc ở thanh quản, khí quản. Khò khè là tiếng rít như huýt sáo lúc thở ra, gợi ý đường thở nhỏ trong phổi bị hẹp. Thở rên là tiếng hự ngắn cuối mỗi lần thở ra ở trẻ nhỏ, thường là dấu hiệu nặng.

Người nhà thường gọi chung mọi tiếng thở lạ là “khò khè”, và khi kể với bác sĩ thì chỉ nói được “cháu thở khò khè”. Nhưng mỗi kiểu tiếng phản ánh một chỗ hẹp khác nhau trên đường đi của không khí, và mức khẩn cấp cũng rất khác nhau. Tập nghe đúng, cộng với một đoạn ghi âm tốt, giúp bác sĩ hiểu ngay điều mà lúc khám có thể không nghe thấy.

Nghe theo hai câu hỏi: lúc nào và ở đâu

Câu hỏi thứ nhất: tiếng xuất hiện khi hít vào hay khi thở ra. Đặt tay lên bụng hoặc ngực người đang thở để biết lúc nào đang hít, lúc nào đang thở ra, rồi nghe tiếng rơi vào lúc nào. Đường thở phía trên, ở cổ, có xu hướng xẹp lại khi hít vào nên tiếng tắc ở đây nghe rõ lúc hít. Đường thở nhỏ trong phổi lại hẹp hơn khi thở ra nên tiếng của chúng rõ lúc thở ra.

Câu hỏi thứ hai: tiếng phát ra từ đâu. Nghe sát mũi, sát miệng, rồi áp tai vào lưng. Tiếng ở mũi và họng nghe to nhất ở mũi miệng, thay đổi khi trẻ ho hoặc khi làm sạch mũi. Tiếng từ phổi nghe được khi áp tai vào lưng, ít thay đổi sau khi ho.

Không cần ống nghe. Phòng yên tĩnh, tắt quạt và ti vi, người được nghe ngồi hoặc nằm yên, thở bình thường.

Bảng phân biệt các tiếng thở hay gặp

Bảng dưới đây mô tả để người nhà nói đúng tên tiếng mình nghe. Chỉ bác sĩ khám mới xác định được nguyên nhân.

TiếngNghe lúcNghe giốngGợi ý chỗ hẹpMức khẩn
Thở ríthít vàotiếng cao, the thé, như gió lùa qua khe cửathanh quản, khí quảncao nếu có cả lúc nằm yên
Khò khèthở ra, có khi cả hai thìtiếng rít nhạc tính như huýt sáo, nhiều nốtcác phế quản nhỏtuỳ mức khó thở kèm theo
Thở rêncuối mỗi lần thở ratiếng hự, ừ ngắn như đang rặn nhẹtrẻ nhỏ tự giữ phổi khỏi xẹpcao, cần khám ngay
Lọc xọc, khụt khịtcả hai thì, thay đổitiếng nước, đờm sôi trong họng hoặc mũimũi, họngthấp nếu không kèm khó thở
Ngáyhít vào khi ngủtiếng rung trầmhọng, vòm miệngtuỳ có quãng ngừng thở không

Ngáy kèm những quãng im bặt rồi khịt mạnh là chuyện riêng, cách quan sát có trong bài ngáy to rồi im bặt khi ngủ.

Từng tiếng, nói kỹ hơn

Thở rít: tiếng cần coi trọng nhất

Thở rít lúc hít vào cho biết đường thở ngay dưới họng đang hẹp. Ở trẻ nhỏ, hay gặp trong viêm thanh quản do virus, thường kèm khàn tiếng và ho ông ổng nghe như tiếng sủa, nặng hơn về đêm. Thở rít chỉ xuất hiện khi trẻ khóc, quấy thì nhẹ hơn nhiều so với thở rít ngay cả khi trẻ nằm yên.

Thở rít khởi phát đột ngột khi trẻ đang ăn hoặc chơi đồ vật nhỏ phải nghĩ ngay đến dị vật. Thở rít kèm sưng môi, mặt, nổi mẩn sau khi ăn món lạ, bị ong đốt, dùng thuốc gợi ý phản ứng dị ứng nặng. Cả hai là cấp cứu.

Khò khè: nghe kèm với mức khó thở

Khò khè gặp trong cơn hen, viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ, ở người bệnh phổi mạn tính và nhiều tình trạng khác. Tiếng khò khè to hay nhỏ không nói lên mức nặng. Điều cần nhìn là người đó có thở nhanh, co kéo, nói đứt câu không.

Có một tình huống nghịch lý: người đang khò khè nhiều, mệt dần, rồi tiếng khò khè nhỏ đi hoặc mất hẳn trong khi họ vẫn rất khó thở, lả hơn. Đây không phải là đỡ mà có thể là luồng khí đi qua đã quá ít để tạo ra tiếng. Thấy kiểu này, gọi cấp cứu ngay.

Thở rên: tiếng nhỏ mà đáng lo

Thở rên gặp ở trẻ nhỏ, nhất là trẻ sơ sinh và nhũ nhi. Trẻ khép thanh môn ở cuối mỗi lần thở ra để giữ cho các phế nang không xẹp lại, tạo ra tiếng hự ngắn, đều đặn theo từng nhịp. Tiếng này nhỏ, dễ lẫn với tiếng rên mệt mỏi hay ư ử khi ngủ, nhưng khác ở chỗ nó lặp lại ở mỗi nhịp thở. Trẻ thở rên thường kèm thở nhanh và co kéo; cách nhìn co kéo có trong bài co kéo lồng ngực ở trẻ.

Lọc xọc: thường ở trên cao

Tiếng lọc xọc, khụt khịt ở trẻ đang sổ mũi thường do dịch ở mũi và họng. Nó thay đổi khi trẻ ho, nuốt hoặc sau khi làm sạch mũi. Nếu sau khi mũi đã thông mà trẻ thở êm, bú tốt, thì thường không phải tiếng từ phổi. Nếu tiếng không đổi, kèm thở nhanh, sốt, cần khám.

Ở người lớn và người cao tuổi

Người lớn ít khi thở rên, nhưng hay có khò khè và tiếng lọc xọc đờm. Người cao tuổi nằm lâu, nuốt kém, sau tai biến hay có tiếng lọc xọc trong họng sau bữa ăn hoặc khi uống nước; đó có thể là dấu hiệu thức ăn, nước đi lạc vào đường thở. Nếu tiếng này mới xuất hiện, kèm ho sặc khi ăn, sốt nhẹ, thở nhanh dần, nên cho người bệnh đi khám sớm thay vì nghĩ chỉ là đờm.

Khò khè lần đầu ở một người trung niên chưa từng có hen cũng là lý do đi khám, không nên tự dùng thuốc xịt của người khác trong nhà. Người đã có hen hoặc bệnh phổi mạn tính thường được bác sĩ dặn sẵn cách xử trí khi khò khè tăng; làm theo đúng lời dặn đó và ghi lại thời điểm, mức độ để báo lại.

Cách ghi âm tiếng thở cho bác sĩ

Một đoạn ghi âm tốt thường có giá trị hơn mọi lời mô tả:

  1. Chọn phòng yên tĩnh, tắt quạt, điều hoà, ti vi.
  2. Ghi lúc tiếng rõ nhất, thường lúc trẻ ngủ hoặc người bệnh nằm yên, không ghi lúc đang khóc.
  3. Đặt điện thoại cách mũi miệng khoảng một gang tay, không chạm vào mặt.
  4. Ghi 30 đến 60 giây liên tục. Nói nhỏ vào đầu đoạn ghi giờ và hoàn cảnh, rồi im lặng.
  5. Nếu được, quay video thay vì chỉ ghi âm, để thấy cả chuyển động ngực bụng và biết tiếng rơi vào lúc hít hay thở ra.
  6. Ghi thêm một đoạn áp điện thoại nhẹ lên lưng người bệnh qua lớp áo mỏng.

Đưa đoạn ghi cho bác sĩ ngay từ đầu buổi khám, kèm câu: “Tiếng này rõ nhất lúc nửa đêm, lúc cháu ngủ, kéo dài từ tối qua.”

Những nhầm lẫn hay gặp

Gọi mọi tiếng là khò khè. Thở rít và khò khè có ý nghĩa khác nhau. Nói rõ nghe lúc hít vào hay thở ra giúp bác sĩ rất nhiều.

Yên tâm vì tiếng nhỏ đi. Tiếng nhỏ đi cùng lúc người bệnh tỉnh táo hơn, thở chậm lại mới là đỡ. Tiếng nhỏ đi mà người lả hơn là xấu đi.

Nhầm tiếng mũi với tiếng phổi. Làm sạch mũi rồi nghe lại. Tiếng biến mất thì nhiều khả năng ở mũi.

Bỏ qua tiếng rên nhỏ ở trẻ sơ sinh. Tiếng hự đều đặn ở mỗi nhịp thở ra là điều cần cho bác sĩ biết ngay.

Khi nào đi khám, khi nào gọi 115

Nên đưa đi khám trong ngày khi:

  • Khò khè lần đầu, hoặc khò khè ở người đã có hen mà không đỡ theo cách bác sĩ đã dặn.
  • Trẻ ho ông ổng, khàn tiếng, có thở rít khi khóc.
  • Tiếng lọc xọc kèm thở nhanh, sốt, bú kém.

Gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay khi: thở rít cả lúc nằm yên; thở rít đột ngột khi đang ăn hoặc chơi đồ nhỏ; thở rít hoặc khò khè kèm sưng môi mặt, nổi mẩn; trẻ thở rên; tiếng khò khè nhỏ đi mà người bệnh lả, tím, nói không thành tiếng; chảy nước dãi, không nuốt được, phải ngồi chồm ra trước để thở.

Với nghi hóc dị vật mà người bệnh vẫn ho được, khuyến khích họ ho, không thò tay vào miệng móc. Nếu không ho, không nói, không thở được, gọi 115 và làm sơ cứu hóc dị vật nếu đã được học.

Câu hỏi thường gặp

Thở rít và thở khò khè khác nhau thế nào?

Thở rít là tiếng cao nghe khi hít vào, gợi ý hẹp ở thanh quản, khí quản. Khò khè là tiếng rít như huýt sáo nghe khi thở ra, gợi ý hẹp các phế quản nhỏ trong phổi.

Trẻ thở rên có nguy hiểm không?

Thở rên là tiếng hự ngắn đều đặn cuối mỗi lần thở ra ở trẻ nhỏ, thường cho thấy trẻ đang khó thở nhiều. Cần đưa trẻ đi khám ngay hoặc gọi 115.

Trẻ thở khò khè về đêm có sao không?

Tuỳ kiểu tiếng và mức khó thở. Nếu chỉ lọc xọc do mũi, trẻ bú tốt thì thường nhẹ. Kèm thở nhanh, co kéo, rít khi hít vào thì cần khám sớm.

Tiếng khò khè nhỏ đi có phải là đỡ không?

Chỉ là đỡ khi người bệnh tỉnh táo hơn và thở chậm lại. Nếu tiếng nhỏ đi mà người bệnh lả hơn, tím, nói không thành tiếng thì phải gọi cấp cứu ngay.

Ghi âm tiếng thở thế nào để bác sĩ nghe rõ?

Ghi trong phòng yên tĩnh, lúc người bệnh nằm yên, đặt điện thoại cách mũi miệng chừng một gang tay, ghi liên tục 30 đến 60 giây. Quay video thì càng tốt.

Trẻ đang ăn bỗng thở rít phải làm gì?

Nghĩ ngay đến hóc dị vật. Nếu trẻ còn ho được, để trẻ ho và gọi 115. Nếu không ho, không thở được, gọi 115 và làm sơ cứu hóc dị vật nếu đã được học.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283