Phần lớn dụng cụ đo tại nhà chỉ cần lau bằng bông hoặc khăn thấm cồn khoảng 70 độ, hoặc khăn ẩm có chút xà phòng nhẹ, rồi để khô tự nhiên. Không ngâm máy vào nước, không luộc, không dùng thuốc tẩy đậm đặc. Mỗi loại dụng cụ có một vài điểm riêng cần biết.
Dụng cụ đo dùng chung trong nhà chạm vào miệng, nách, ngón tay, cánh tay của nhiều người. Khi trong nhà có người cúm hay sốt, chiếc nhiệt kế dùng chung có thể chuyển mầm bệnh sang người khác. Nhưng vệ sinh quá tay cũng làm hỏng cảm biến, làm số đo lệch. Dưới đây là cách làm vừa đủ cho từng thứ.
Lau gì, bằng gì, khi nào
Bảng tóm tắt dưới đây dùng cho dụng cụ cá nhân trong gia đình. Luôn đọc thêm hướng dẫn của nhà sản xuất vì có máy chịu nước, có máy không.
| Dụng cụ | Lau bằng | Khi nào | Không làm |
|---|---|---|---|
| Nhiệt kế điện tử que | Bông cồn khoảng 70 độ; rửa nước mát với xà phòng nếu đầu que chống nước | Trước và sau mỗi lần đo | Nước nóng, luộc, ngâm cả thân máy |
| Nhiệt kế tai | Thay chụp đầu đo; lau thấu kính bằng tăm bông cồn rất nhẹ khi bẩn | Chụp mới cho mỗi người; lau thấu kính khi thấy bẩn | Dùng lại chụp của người khác, chọc mạnh vào thấu kính |
| Nhiệt kế trán | Khăn mềm hơi ẩm cồn lau cảm biến và vỏ | Khi bẩn, sau đợt có người ốm | Xịt dung dịch thẳng vào cảm biến |
| Máy kẹp ngón tay đo SpO2 | Khăn cồn lau phần đệm bên trong và vỏ ngoài | Sau mỗi người dùng | Ngâm nước, nhỏ cồn vào khe |
| Băng quấn huyết áp | Khăn ẩm xà phòng nhẹ hoặc cồn lau mặt vải trong | Định kỳ, khi bẩn, sau người ốm | Giặt máy, để túi khí bị ướt, phơi nắng gắt |
| Ống nghe | Bông cồn lau màng nghe và hai núm tai | Sau mỗi lần dùng cho người khác | Ngâm ống cao su vào cồn |
Nhiệt kế điện tử dạng que: làm trong một phút
Đây là dụng cụ được dùng nhiều nhất trong nhà và chạm vào nhiều chỗ nhạy cảm nhất. Quy trình trước và sau khi đo:
- Rửa tay người đo bằng xà phòng.
- Lau đầu que bằng bông thấm cồn, từ đầu kim loại về phía thân, để khô vài giây.
- Đo theo đúng vị trí.
- Sau khi đo, lau lại đầu que bằng cồn. Nếu đo hậu môn, lau sạch chất bôi trơn trước bằng khăn giấy ẩm rồi mới lau cồn.
- Nếu đầu que chống nước theo hướng dẫn, có thể rửa dưới vòi nước mát với chút xà phòng, giữ phần màn hình và nắp pin khô.
- Để khô rồi cho vào hộp đựng riêng.
Que dùng đo hậu môn cho trẻ nhỏ nên dành riêng, dán băng dính màu để phân biệt, không bao giờ dùng đo miệng dù đã lau kỹ. Cách chọn que phù hợp cho trẻ có ở bài chọn nhiệt kế cho gia đình.
Những điểm riêng của từng loại máy
Nhiệt kế tai
Chụp đầu đo dùng một lần vừa để vệ sinh vừa là một phần của phép đo: nhiều máy được thiết kế để đo qua chụp, không có chụp thì số có thể lệch. Thay chụp mới cho mỗi người. Thấu kính bẩn ráy tai làm số thấp đi; lau rất nhẹ bằng tăm bông hơi ẩm cồn rồi đợi khô hẳn mới đo, vì cồn đang bay hơi làm lạnh đầu đo.
Máy kẹp ngón tay
Phần đệm mềm bên trong tiếp xúc trực tiếp với da. Lau bằng khăn cồn đã vắt ráo, không để chất lỏng chảy vào khe giữa hai má kẹp. Ngón tay có vết xước, vết thương hở thì chọn ngón khác để đo.
Băng quấn huyết áp
Nhiều băng có túi khí bên trong tháo ra được để giặt riêng phần vải bọc bằng tay; có băng thì không. Nếu không chắc, chỉ lau mặt trong bằng khăn ẩm. Túi khí bị nước lọt vào sẽ ẩm mốc và có thể làm hỏng cảm biến khi bơm. Phơi chỗ thoáng, tránh nắng gắt làm cứng khoá dán.
Ống nghe
Với người nhà là sinh viên điều dưỡng hay người chăm bệnh có dùng ống nghe: lau màng nghe và núm tai bằng bông cồn sau mỗi lần dùng cho người khác, không ngâm cả ống, tránh để ống cao su gập lâu ngày.
Khi trong nhà có người ốm lây
Cúm, sốt virus, tiêu chảy ở trẻ nhỏ rất hay lây giữa các thành viên trong nhà.
Dùng riêng nếu được. Mua thêm một chiếc nhiệt kế que giá rẻ dành cho người đang ốm trong suốt đợt bệnh là cách đơn giản nhất.
Nếu buộc phải dùng chung, lau sau mỗi người. Lau cồn kỹ phần chạm vào da, để khô rồi mới đưa người kế tiếp.
Người đo rửa tay trước và sau. Tay người chăm là đường lây hay bị bỏ quên nhất, hơn cả chiếc máy.
Để máy của người ốm ở một chỗ riêng. Không đặt chung khay với bàn chải, cốc uống nước của người khác.
Hết đợt ốm, lau toàn bộ máy một lần. Kể cả vỏ ngoài, nút bấm và hộp đựng.
Những việc làm hỏng máy mà tưởng là sạch
Luộc hoặc nhúng nước nóng. Nhiệt độ cao làm hỏng cảm biến và mạch điện tử, kể cả với máy ghi chống nước.
Dùng thuốc tẩy đậm đặc, dung môi. Có thể làm mờ màn hình, giòn nhựa, mòn đầu đo. Cồn khoảng 70 độ hoặc xà phòng nhẹ đã đủ cho dụng cụ trong nhà.
Xịt cồn thẳng vào máy. Chất lỏng chảy vào khe nút bấm, khe pin gây chập. Thấm cồn vào bông hay khăn rồi mới lau.
Sấy bằng máy sấy tóc nóng. Để khô tự nhiên ở chỗ thoáng là đủ.
Lau cồn rồi đo ngay. Đầu đo còn ướt cồn bị lạnh đi, nhiệt kế tai hay trán dễ cho số thấp. Đợi khô hẳn.
Một lần dọn cả bộ dụng cụ mỗi tháng
Ngoài việc lau trước và sau khi đo, mỗi tháng nên dành mười lăm phút kiểm tra toàn bộ, nhất là ở nhà có người chăm bệnh lâu ngày:
- Bày hết dụng cụ ra một mặt bàn sạch, rửa tay trước.
- Lau vỏ ngoài, nút bấm, màn hình của từng máy bằng khăn hơi ẩm cồn đã vắt ráo.
- Lau mặt trong băng quấn, xem đường may, khoá dán, ống dẫn hơi có nứt hay gập không.
- Kiểm tra hộp chụp đầu đo nhiệt kế tai còn bao nhiêu, mua thêm nếu sắp hết.
- Mở nắp pin xem có vết gỉ hay nước pin không; thay pin nếu máy báo yếu.
- Lau hộp hoặc túi đựng, để khô rồi xếp lại theo chỗ cũ.
- Ghi ngày dọn vào trang cuối sổ theo dõi để lần sau biết đã bao lâu.
Việc này cũng là dịp phát hiện sớm hỏng hóc nhỏ trước khi chúng làm số đo lệch đúng vào lúc cần dùng.
Bảo quản giữa các lần dùng
Cất dụng cụ trong hộp hoặc túi riêng, ở chỗ khô ráo, tránh nắng và tránh nơi nóng như cạnh bếp hay trong xe đỗ ngoài trời. Không cuộn chặt ống dẫn hơi của máy huyết áp, chỉ cuộn lỏng theo vòng tròn để ống không bị gập.
Không dùng trong thời gian dài thì tháo pin ra để tránh pin chảy nước làm hỏng tiếp điểm. Pin cúc áo dự phòng cất ngoài tầm với của trẻ nhỏ. Định kỳ mở hộp xem băng quấn có mốc, khoá dán còn bám không, chụp đầu đo nhiệt kế tai còn không.
Nếu sau khi lau rửa mà máy bắt đầu báo lỗi hay cho số lạ, có thể nước đã lọt vào trong; ngừng dùng và kiểm tra lại theo hướng dẫn ở bài kiểm tra máy đo huyết áp còn chính xác.
Khi nào vệ sinh không còn là chuyện chính
Nếu người được đo có sốt cao kéo dài, khó thở, li bì, co giật, hoặc trẻ dưới ba tháng tuổi có sốt, việc cần làm là đưa đi khám hoặc gọi cấp cứu 115 tuỳ mức độ, không phải lau dọn cho xong rồi mới đi. Mang theo chiếc nhiệt kế đang dùng và sổ ghi để nhân viên y tế biết nhà đã đo bằng gì, ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Lau nhiệt kế bằng gì cho sạch?
Bông hoặc khăn thấm cồn khoảng 70 độ lau đầu que trước và sau khi đo là đủ. Nếu đầu que chống nước, có thể rửa dưới vòi nước mát với chút xà phòng rồi để khô.
Có được luộc nhiệt kế điện tử để khử trùng không?
Không. Nước sôi làm hỏng cảm biến và mạch điện tử, kể cả với máy ghi chống nước. Lau cồn hoặc rửa nước mát có xà phòng theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Băng quấn máy đo huyết áp có giặt máy được không?
Không nên giặt máy. Lau mặt vải bằng khăn ẩm xà phòng nhẹ hoặc cồn. Chỉ giặt tay phần vải bọc khi túi khí tháo ra được theo hướng dẫn, và giữ túi khí khô hoàn toàn.
Nhiệt kế tai có cần thay chụp đầu đo mỗi lần không?
Nên thay chụp mới cho mỗi người. Với nhiều máy, chụp còn là một phần của phép đo, nên không có chụp thì số có thể lệch. Mua sẵn chụp đúng loại của máy.
Cả nhà dùng chung một nhiệt kế khi có người bị cúm được không?
Tốt nhất dành riêng một chiếc cho người ốm trong suốt đợt bệnh. Nếu phải dùng chung, lau cồn kỹ sau mỗi người, để khô, và người đo rửa tay trước và sau.
Vì sao lau cồn xong đo nhiệt độ lại thấp hơn?
Cồn bay hơi làm đầu đo lạnh đi, nhất là với nhiệt kế tai và trán. Lau xong đợi đầu đo khô hẳn rồi mới đo để con số không bị kéo thấp.