SinhHieu.comSinh Hiệu
Sinh hiệu khi ốm và sau mổ

Bắt đầu dùng thuốc mới: theo dõi mạch, huyết áp ra sao cho đúng

Hai tuần đầu dùng một thuốc mới là lúc sinh hiệu đổi nhiều nhất. Lấy mốc trước khi uống, đo đúng giờ so với giờ uống thuốc và biết thay đổi nào cần báo bác sĩ.

Bắt đầu dùng thuốc mới: theo dõi mạch, huyết áp ra sao cho đúng

Khi bắt đầu một thuốc mới, nên đo mạch, huyết áp và các chỉ số bác sĩ dặn vài ngày trước khi uống để có mốc, rồi đo đều trong một hai tuần đầu vào giờ cố định so với giờ uống thuốc. Thay đổi quá mức mong muốn, choáng, ngất hay khó thở phải báo bác sĩ ngay.

Nhiều tác dụng không mong muốn của thuốc lộ ra qua sinh hiệu trước khi người bệnh thấy khó chịu rõ. Bài này không bàn thuốc nào dùng cho ai, việc đó là của bác sĩ. Bài chỉ cách theo dõi để những thay đổi do thuốc được nhận ra sớm và được báo đúng người.

Vì sao tuần đầu là quan trọng nhất

Cơ thể cần thời gian để thích nghi với một chất mới. Nhiều thuốc tác động lên tim, mạch máu, thận, hệ thần kinh, nên tác dụng của chúng hiện ra ngay trên mạch, huyết áp, nhịp thở và mức tỉnh táo. Phần lớn thay đổi xuất hiện trong vài ngày đến hai tuần đầu, hoặc ngay sau mỗi lần tăng liều do bác sĩ chỉ định.

Có những thay đổi là mục tiêu điều trị, như thuốc hạ áp làm huyết áp giảm. Có những thay đổi là tác dụng phụ, như một thuốc chữa bệnh khác lại làm tụt huyết áp khi đứng. Và có những phản ứng nguy hiểm hiếm gặp, như dị ứng nặng. Theo dõi đều đặn giúp phân biệt ba loại này.

Người cao tuổi, người dùng cùng lúc nhiều thuốc, người suy thận, suy gan là những người dễ gặp tác dụng phụ nhất. Với họ, việc ghi sổ trong tuần đầu càng đáng làm.

Chuẩn bị trước khi uống viên đầu tiên

Vài việc làm trước giúp mọi con số sau này có ý nghĩa:

  1. Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ: thuốc này có thể ảnh hưởng tới chỉ số nào, nên đo gì, đo bao lâu, ngưỡng nào thì gọi lại.
  2. Đo mạch và huyết áp hai ba ngày trước khi bắt đầu, cùng giờ dự định đo sau này, để có mốc.
  3. Viết danh sách đầy đủ thuốc đang dùng, kể cả thuốc bổ, thuốc nam, thuốc mua không cần đơn, đưa cho bác sĩ xem.
  4. Chuẩn bị một trang sổ có cột giờ uống thuốc bên cạnh cột giờ đo, vì thời điểm đo so với giờ uống quyết định cách đọc.
  5. Ghi lại các triệu chứng sẵn có trước khi dùng thuốc, như hay chóng mặt buổi sáng, để không đổ oan cho thuốc mới.

Bước cuối nghe thừa nhưng rất hay giúp ích. Nhiều người bỏ thuốc vì cho rằng thuốc gây chóng mặt, trong khi chóng mặt đã có từ trước.

Nhóm thuốc và sinh hiệu thường cần để ý

Bảng dưới đây nêu những mối liên hệ phổ biến mà tài liệu dược lý và điều dưỡng thường nhắc. Bảng không đầy đủ và không thay tờ hướng dẫn sử dụng hay lời dặn của bác sĩ.

Nhóm thuốcSinh hiệu cần theo dõiThay đổi cần báo
Thuốc hạ huyết ápHuyết áp ngồi và đứng, mạchChoáng khi đứng dậy, huyết áp thấp hơn hẳn mục tiêu bác sĩ đặt
Thuốc làm chậm nhịp timMạch lúc nghỉ, cảm giác mệtMạch chậm hơn hẳn mức bác sĩ dặn, kèm mệt lả, choáng
Thuốc lợi tiểuHuyết áp, lượng nước tiểu, cân nặngChoáng, khát nhiều, chuột rút, tiểu ít đi
Thuốc giảm đau mạnh, thuốc ngủ, an thầnNhịp thở, mức tỉnh táoThở chậm và nông, khó đánh thức
Thuốc có tác dụng kích thích, thuốc cảm chứa chất co mạchMạch, huyết ápHồi hộp, mạch nhanh, huyết áp tăng so với mốc
Thuốc nhóm corticoid dùng kéo dàiNhiệt độ, huyết ápCó thể che sốt khi nhiễm trùng; huyết áp tăng dần
Bất kỳ thuốc mới nàoMạch, huyết áp, nhịp thở, daNổi mẩn lan nhanh, sưng môi, khó thở, mạch nhanh, choáng

Dòng cuối áp dụng cho mọi thuốc, kể cả thuốc đã dùng nhiều lần trước đó. Dị ứng nặng có thể xảy ra trong vài phút đến vài giờ sau khi dùng.

Đo vào lúc nào so với giờ uống thuốc

Cùng một người, cùng một thuốc, huyết áp đo trước khi uống và đo vài giờ sau khi uống có thể khác nhau đáng kể. Ghi rõ giờ là cách duy nhất để đọc đúng.

Trước khi uống liều buổi sáng

Đây là lúc thuốc của ngày hôm trước đã ở mức thấp nhất trong cơ thể. Số đo lúc này cho biết thuốc có còn đủ tác dụng suốt cả ngày không. Bác sĩ thường muốn có con số này khi chỉnh thuốc hạ áp.

Vài giờ sau khi uống

Nhiều thuốc đạt tác dụng mạnh nhất sau vài giờ. Nếu người bệnh hay choáng vào giữa buổi sáng, đo vào thời điểm đó cho biết thuốc có đang làm tụt quá mức không. Hỏi dược sĩ thuốc của mình mạnh nhất vào khoảng mấy giờ sau khi uống.

Khi có triệu chứng

Choáng, hồi hộp, mệt lả, khó thở: đo ngay khi đang có triệu chứng và ghi lại giờ uống thuốc gần nhất. Một con số đo đúng lúc khó chịu có giá trị hơn mười con số đo lúc bình thường.

Những việc không được làm

Tự bỏ thuốc khi thấy con số đẹp. Huyết áp về mục tiêu là nhờ thuốc. Tự ngưng có thể làm huyết áp bật tăng trở lại, có khi cao hơn trước.

Tự tăng hay giảm liều theo số đo. Việc chỉnh liều cần cân nhắc nhiều yếu tố mà một lần đo không phản ánh được. Ghi số đo, báo bác sĩ, để bác sĩ quyết định.

Uống bù hai liều khi quên. Nhiều thuốc tim mạch uống gộp hai liều có thể làm tụt huyết áp hay chậm nhịp tim quá mức. Hỏi dược sĩ cách xử trí khi quên liều cho từng thuốc.

Thêm thuốc mua ngoài mà không báo. Một số thuốc giảm đau, thuốc cảm, thuốc bổ có thể làm tăng huyết áp hay tương tác với thuốc đang dùng.

Đo quá dày. Đo hàng chục lần mỗi ngày sinh lo lắng mà không thêm thông tin. Theo lịch bác sĩ dặn, cộng thêm khi có triệu chứng, là đủ.

Khi nào gọi bác sĩ, khi nào gọi 115

Gọi bác sĩ kê đơn hoặc nơi khám trong ngày khi: huyết áp hay mạch lệch khỏi mức bác sĩ dặn ở nhiều lần đo liên tiếp; choáng khi đứng dậy làm khó đi lại; mệt lả, chuột rút, tiểu ít hẳn sau khi dùng thuốc lợi tiểu. Nếu người bệnh đã bị ngã vì choáng, cách xử trí và theo dõi có ở bài người thân vừa bị ngã.

Gọi 115 ngay khi: khó thở, sưng môi lưỡi, nổi mẩn lan nhanh kèm choáng; ngất; lơ mơ khó đánh thức, thở chậm và nông; đau ngực. Đây có thể là dị ứng nặng hoặc tác dụng phụ nguy hiểm và cần xử trí trong vài phút.

Khi gọi, nói rõ tên thuốc mới, bắt đầu từ ngày nào, liều gần nhất uống lúc mấy giờ, và các con số đo được. Mang theo vỏ hộp hoặc tờ đơn thuốc khi đi viện.

Thuốc lợi tiểu và mùa nóng, hai thứ cộng dồn

Một tình huống hay gặp: người cao tuổi mới được thêm thuốc lợi tiểu, đúng lúc trời nóng hoặc bị tiêu chảy. Thuốc làm mất nước qua thận, thời tiết và tiêu chảy làm mất nước thêm, kết quả là huyết áp tụt, choáng, lú lẫn. Trong những ngày như vậy, theo dõi lượng nước tiểu và huyết áp khi đứng kỹ hơn, và báo bác sĩ để được cân nhắc điều chỉnh.

Cách đọc mất nước qua mạch, huyết áp và nước tiểu được trình bày đầy đủ trong bài dấu hiệu mất nước. Đừng tự ngưng thuốc lợi tiểu khi chưa hỏi bác sĩ, nhất là ở người suy tim.

Mang sổ đi tái khám

Ở lần tái khám sau khi bắt đầu thuốc mới, mang theo sổ ghi có cột giờ uống thuốc và giờ đo. Bác sĩ đọc được ngay thuốc có hiệu quả không, có gây tụt quá mức vào giờ nào không, và có cần đổi giờ uống thay vì đổi thuốc không. Nhiều vấn đề được giải quyết chỉ bằng việc dời giờ uống từ sáng sang tối, hoặc ngược lại, theo chỉ định.

Nếu dùng máy đo có bộ nhớ, vẫn nên chép ra giấy kèm giờ uống thuốc, vì máy không biết khi nào người bệnh uống thuốc hay khi nào đang choáng.

Câu hỏi thường gặp

Bắt đầu thuốc hạ áp thì nên đo huyết áp lúc nào?

Thường đo buổi sáng trước khi uống thuốc và buổi tối, ghi kèm giờ uống. Đo thêm khi thấy choáng. Bác sĩ có thể dặn lịch riêng tuỳ thuốc và tuỳ người.

Uống thuốc mới thấy choáng khi đứng dậy có nên ngưng không?

Không tự ngưng. Đo huyết áp khi ngồi và khi đứng, ghi lại, đứng dậy chậm, rồi báo bác sĩ sớm. Nếu ngất hay ngã thì đi khám ngay.

Dấu hiệu dị ứng thuốc nặng là gì?

Nổi mẩn lan nhanh, sưng môi lưỡi, khó thở, thở rít, mạch nhanh, choáng hoặc ngất sau khi dùng thuốc. Đây là cấp cứu, cần gọi 115 ngay.

Mạch chậm khi dùng thuốc tim thì bao nhiêu là đáng lo?

Mức đáng lo khác nhau theo từng người và từng thuốc, nên hỏi bác sĩ ngưỡng riêng. Mạch chậm kèm mệt lả, choáng, khó thở thì cần báo ngay.

Có nên tự chỉnh liều thuốc huyết áp theo số đo ở nhà không?

Không nên. Ghi số đo kèm giờ uống thuốc và mang đến bác sĩ. Việc tăng, giảm hay đổi giờ uống cần bác sĩ cân nhắc cùng các yếu tố khác.

Thuốc giảm đau mạnh có làm thay đổi nhịp thở không?

Một số thuốc giảm đau mạnh và thuốc ngủ có thể làm thở chậm, nông, buồn ngủ nhiều. Nếu khó đánh thức hoặc thở rất chậm thì cần gọi 115.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283