Băng quấn nhỏ hơn cỡ bắp tay làm huyết áp đo được cao hơn thực tế, băng quá rộng thường làm số thấp đi, còn quấn lỏng, quấn lệch hay quấn đè lên áo đều làm kết quả kém tin cậy. Muốn số đúng, phải đo vòng cánh tay rồi chọn băng vừa cỡ.
Đây là nguồn sai số ít người nghĩ tới nhất, vì máy vẫn chạy, vẫn ra số, không báo lỗi gì. Chỉ khi đặt cạnh một lần đo đúng cỡ mới thấy khác biệt. Bài này hướng dẫn cách đo vòng tay, đọc cỡ băng, quấn cho đúng và nhận ra lúc băng đã cũ cần thay.
Vì sao cỡ băng lại quan trọng đến vậy
Bên trong lớp vải của băng quấn là một túi hơi. Khi máy bơm, túi hơi phồng lên và ép động mạch cánh tay vào xương cho tới khi máu ngừng chảy qua, rồi xả dần để dò áp lực. Muốn ép kín được động mạch, túi hơi phải ôm đủ một phần lớn chu vi cánh tay. Sách điều dưỡng thường mô tả chiều dài túi hơi nên bao khoảng 80% vòng cánh tay, chiều rộng khoảng 40%.
Khi túi hơi quá ngắn so với cánh tay to, áp lực không truyền đều quanh mạch máu. Máy phải bơm cao hơn mới ép được động mạch, và con số hiện ra cao hơn huyết áp thật. Đây là lý do người có bắp tay to, người thừa cân dùng băng cỡ thường hay bị đọc là tăng huyết áp trong khi thật ra không cao đến thế.
Ngược lại, túi hơi quá dài so với cánh tay gầy thường cho số hơi thấp hơn thực tế. Mức lệch theo chiều này thường nhỏ hơn, nhưng ở người cao tuổi gầy, trẻ vị thành niên dùng băng người lớn cỡ to, nó vẫn đủ làm sai lệch việc theo dõi.
Đo vòng cánh tay để chọn cỡ
Bạn chỉ cần một thước dây may đo. Làm một lần, ghi lại, những lần mua băng sau cứ dựa vào con số đó, trừ khi cân nặng thay đổi nhiều:
- Đứng hoặc ngồi thẳng, để trần cánh tay định đo, buông thõng tự nhiên.
- Tìm điểm giữa của bắp tay: giữa mỏm xương vai và mỏm xương khuỷu tay. Có thể co khuỷu tay vuông góc để dễ thấy hai mỏm xương, đánh dấu điểm giữa bằng bút, rồi duỗi tay ra lại.
- Quấn thước dây quanh cánh tay ở đúng điểm đó, thước nằm ngang, áp sát da nhưng không lún vào thịt.
- Đọc số centimet và ghi lại. Nếu đo ở hai tay khác nhau rõ, ghi cả hai.
- Đối chiếu con số với khoảng vòng tay in trên băng quấn hoặc trên hộp. Con số của bạn phải nằm trong khoảng đó, tốt nhất là ở khoảng giữa chứ không sát mép.
Nhiều băng có vạch dấu bên trong: khi quấn xong, mép băng phải dừng trong vùng vạch chỉ định. Nếu mép băng vượt ra ngoài vùng đó, băng không vừa cỡ dù vẫn dán được.
Các cỡ băng thường gặp
Tên gọi và khoảng đo khác nhau đôi chút giữa các nhà sản xuất. Bảng dưới đây chỉ là khoảng tham khảo hay gặp cho người lớn; luôn đọc khoảng in trên chính băng của bạn:
| Cỡ thường gọi | Vòng cánh tay tham khảo | Hay dùng cho |
|---|---|---|
| Người lớn nhỏ | khoảng 22–26 cm | Người lớn gầy, thiếu niên, nhiều người cao tuổi |
| Người lớn | khoảng 27–34 cm | Đa số người lớn |
| Người lớn cỡ lớn | khoảng 35–44 cm | Người có bắp tay to, thừa cân |
| Rất lớn | trên khoảng 44 cm | Bắp tay rất to; thường phải hỏi nhân viên y tế |
| Trẻ em | nhiều cỡ nhỏ riêng | Trẻ em; không dùng băng người lớn |
Nhiều máy bán kèm một băng “đa cỡ” có khoảng rất rộng. Loại này tiện, nhưng nếu vòng tay của bạn sát hai đầu khoảng thì vẫn nên cân nhắc thêm băng đúng cỡ.
Quấn băng cho đúng vị trí và độ chặt
Đúng cỡ rồi vẫn có thể lệch nếu quấn sai. Ba điểm cần kiểm mỗi lần quấn:
Vị trí
Mép dưới của băng cách nếp gấp khuỷu tay khoảng hai đến ba khoát ngón tay. Băng tụt xuống sát khuỷu sẽ đè lên chỗ động mạch rẽ nhánh, máy dò kém chính xác. Dấu mũi tên hay ký hiệu động mạch in trên băng phải nằm ở mặt trong cánh tay, ngay trên đường đi của động mạch, thường thẳng hàng với ngón đeo nhẫn khi lòng bàn tay ngửa.
Độ chặt
Quấn vừa khít: luồn được một đến hai ngón tay giữa băng và da là vừa. Băng lỏng phải bơm thêm hơi mới ép được mạch, số đo hay bị cao lên. Băng siết quá chặt gây đau, khó chịu, có thể làm số hơi thấp đi và khiến người đo căng thẳng.
Trên da hay trên áo
Quấn trực tiếp lên da. Tay áo dày, áo khoác, áo len chắc chắn làm số kém tin. Tay áo mỏng cuộn lên cũng không ổn nếu nó tạo thành một vòng thít ở phía trên băng như một cái garô nhỏ. Tốt nhất là mặc áo cộc tay hoặc cởi hẳn tay áo bên đo.
Máy đo cổ tay và người có bắp tay hình nón
Ở một số người, bắp tay to phía trên và nhỏ dần về phía khuỷu, băng thẳng không ôm sát được, cứ tuột xuống hoặc hở một mép. Trường hợp này có loại băng hình nón ôm theo dáng tay; nếu không có, hãy hỏi nhân viên y tế cách đo phù hợp thay vì cố quấn băng không vừa.
Máy đo cổ tay là lựa chọn khi cánh tay quá to hoặc không quấn được. Điểm yếu lớn nhất của nó là rất nhạy với độ cao: cổ tay phải được giữ ngang tim trong suốt lúc đo. Đặt cổ tay trên đùi hay trên mặt bàn thấp, số đo dễ lệch nhiều. Người dùng máy cổ tay nên mang máy tới phòng khám một lần để so với cách đo bắp tay của nhân viên y tế.
Máy đo ngón tay hiện chưa được coi là đủ tin cậy để theo dõi huyết áp. Thiết bị đeo đo huyết áp cũng cần được đối chiếu với máy bắp tay trước khi dùng số liệu của nó.
Tay nào không nên quấn băng
Có những tình huống phải tránh hẳn một bên tay. Nếu người nhà rơi vào một trong các trường hợp dưới đây, hãy hỏi bác sĩ tay nào được dùng và ghi rõ vào sổ:
- Tay có lỗ thông động tĩnh mạch để chạy thận nhân tạo.
- Bên ngực đã mổ và nạo vét hạch nách, ví dụ sau phẫu thuật ung thư vú.
- Tay đang có đường truyền dịch, đang bó bột, đang bị thương hay sưng đau.
- Tay bị liệt sau đột quỵ, vì cảm giác kém và trương lực cơ thay đổi.
- Tay đang phù nề rõ rệt.
Khi không dùng được cả hai bắp tay, nhân viên y tế có thể đo ở cẳng tay hoặc ở chân với băng và cách đọc riêng. Đây không phải việc nên tự xoay xở ở nhà.
Băng cũ: khi nào nên thay
Miếng dán đã yếu. Băng bung ra giữa lúc máy bơm, hoặc phải giữ tay để băng khỏi tuột, là băng đã hết dùng được.
Túi hơi rò. Máy bơm mãi không lên, báo lỗi liên tục, hoặc nghe tiếng xì nhẹ. Thử bơm một lần khi băng quấn quanh một chai nước để nghe cho rõ.
Ống dẫn nứt, gập. Ống bị gập hoặc đè dưới khuỷu tay làm máy đọc sai. Ống nứt ở chân nối thì nên thay.
Vải giãn, mất dáng. Vải giãn làm túi hơi xô lệch bên trong. Băng giặt nhiều lần hoặc phơi nắng lâu dễ bị như vậy.
Tự kiểm: băng có đang làm lệch số không
Cách kiểm đơn giản là mang máy và băng của bạn tới phòng khám hay trạm y tế xã, phường. Nhờ nhân viên y tế đo bằng thiết bị của họ, ngay sau đó đo bằng máy của bạn ở cùng tay, trong cùng tư thế. Nếu chênh lệch lớn và lặp lại, hãy hỏi lại cỡ băng, cách quấn, hoặc chất lượng máy.
Trong lúc chờ, hãy rà lại quy trình ở bài quy trình đo huyết áp tại nhà. Nhiều khi băng đúng cỡ rồi, nhưng tay đặt thấp, lưng không tựa, đo khi vừa ngồi xuống mới là nguyên nhân. Nếu số đo vẫn cao sau khi đã làm đúng mọi thứ, đó là lúc cần bác sĩ đánh giá, không phải lúc tìm thêm lý do để bỏ qua.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết băng quấn huyết áp có vừa tay không?
Đo vòng giữa bắp tay bằng thước dây rồi so với khoảng in trên băng. Khi quấn xong, mép băng phải rơi vào vùng vạch chỉ định. Nếu vượt ra ngoài, băng không vừa cỡ.
Băng quấn quá nhỏ thì huyết áp cao hay thấp?
Băng quá nhỏ so với bắp tay thường làm số đo cao hơn huyết áp thật. Đây là nguyên nhân hay gặp khiến người có bắp tay to bị đọc nhầm là tăng huyết áp.
Người béo có nên dùng máy đo huyết áp cổ tay?
Máy cổ tay là lựa chọn khi không có băng bắp tay vừa cỡ. Phải giữ cổ tay ngang tim suốt lúc đo và nên đối chiếu với cách đo của nhân viên y tế một lần.
Có được đo huyết áp ở tay đang truyền dịch không?
Không nên. Tay đang truyền dịch, tay có lỗ thông chạy thận, bên đã nạo vét hạch nách hay tay đang bị thương nên tránh. Hãy hỏi bác sĩ tay nào được dùng.
Quấn băng huyết áp chặt cỡ nào là vừa?
Vừa khít, luồn được một đến hai ngón tay giữa băng và da. Lỏng quá thì số đo hay cao lên, chặt quá gây đau và làm người đo căng thẳng.
Băng quấn dùng bao lâu thì nên thay?
Không có hạn cố định. Nên thay khi miếng dán yếu, túi hơi rò, ống dẫn nứt hoặc vải giãn làm băng xô lệch. Máy báo lỗi liên tục cũng là dấu hiệu cần kiểm tra băng.