SinhHieu.comSinh Hiệu
Huyết áp

Hai số huyết áp sát nhau hoặc cách xa nhau: hiệu áp nói lên điều gì

Hiệu áp là số trên trừ số dưới, ở người lớn lúc nghỉ thường quanh 40 mmHg. Hiệu áp hẹp hay rộng bất thường gợi ý điều gì, và trước hết cần loại trừ đo sai ra sao.

Hai số huyết áp sát nhau hoặc cách xa nhau: hiệu áp nói lên điều gì

Hiệu áp là số trên trừ số dưới. Ở người lớn khoẻ lúc nghỉ, khoảng này thường quanh 40 mmHg, dao động khoảng 30 đến 50 theo mốc tham khảo. Hai số sát nhau quá, gọi là huyết áp kẹt, hoặc cách xa quá, gọi là hiệu áp rộng, đều là chi tiết đáng ghi lại, nhưng trước hết phải loại trừ đo sai.

Phần lớn người tự đo chỉ nhìn từng số riêng lẻ, ít ai để ý khoảng cách giữa chúng. Thế nhưng khoảng cách ấy cho biết thêm về nhát bóp của tim và độ đàn hồi của mạch máu. Bài này giải thích cách tính, các kiểu bất thường và việc người nhà nên làm.

Hiệu áp đến từ đâu

Số trên là áp lực đỉnh khi tim vừa bóp máu ra, số dưới là áp lực còn lại khi tim nghỉ. Khoảng chênh giữa hai số phụ thuộc chủ yếu vào hai thứ: lượng máu mỗi nhát bóp đẩy ra nhiều hay ít, và thành động mạch lớn còn mềm mại hay đã cứng.

Khi nhát bóp lớn, hoặc khi động mạch cứng không giãn ra được để “đỡ” nhát bóp, áp lực đỉnh vọt lên cao, hiệu áp rộng ra. Khi nhát bóp nhỏ, đẩy ra ít máu, áp lực đỉnh không lên được bao nhiêu, hai số co lại gần nhau, hiệu áp hẹp đi.

Cách tính rất đơn giản. Đo được 132/84 mmHg thì hiệu áp là 48. Đo được 150/70 thì hiệu áp là 80. Đo được 100/85 thì hiệu áp là 15. Bạn có thể ghi thêm một cột hiệu áp trong sổ, nhưng không bắt buộc; điều cần là biết nhìn khi hai số có vẻ “lạ”.

Các kiểu hiệu áp và cách hiểu thường gặp

Mốc trong bảng là khoảng tham khảo hay gặp trong sách giáo khoa cho người lớn lúc nghỉ. Một lần đo lẻ chưa nói lên điều gì; cần lặp lại khi đo đúng cách:

KiểuVí dụ số đoHay gặp khi
Thường gặpHiệu áp khoảng 30–50, như 120/80Người lớn khoẻ lúc nghỉ
Hẹp, hai số sát nhauHiệu áp dưới khoảng 25, như 100/85Đo sai; hoặc nhát bóp nhỏ do mất nước nặng, tim bơm yếu, van tim hẹp
Rộng ở người cao tuổiHiệu áp trên khoảng 60, như 160/70Động mạch lớn cứng dần theo tuổi
Rộng ở người trẻNhư 140/50 ở người hai mươi tuổiVừa gắng sức, sốt, thiếu máu, cường giáp, hở van tim
Rộng tạm thờiNgay sau tập luyệnBình thường, đo lại khi đã nghỉ

Cột cuối chỉ là các khả năng sách vở hay nêu, không phải để người đo tự chẩn đoán. Việc của người đo là nhận ra con số lạ, đo lại cho đúng, rồi đưa cho bác sĩ.

Hai số sát nhau: kiểm tra đo sai trước

Hai số sát nhau kiểu 105/92 hay 98/86 mmHg làm nhiều người hoảng. Trong thực tế đo tại nhà, nguyên nhân hay gặp nhất lại là đo sai.

Lỗi đo hay gặp

Máy điện tử ước tính số dưới bằng thuật toán, nên số dưới dễ sai hơn số trên. Băng quấn lỏng, tuột xuống sát khuỷu, quấn trên áo, cử động hoặc nói chuyện khi máy đang xả có thể làm số dưới cao bất thường, khiến hai số trông như sát nhau. Pin yếu và băng rò cũng có thể gây kết quả kiểu này.

Cách kiểm: tháo băng, quấn lại đúng chỗ, đúng độ chặt, ngồi yên năm phút rồi đo lại hai lần. Nếu hai số trở về khoảng cách bình thường, lần trước là đo sai. Nếu số đo vẫn nhảy lung tung từng lần, đọc thêm bài huyết áp mỗi lần đo một khác.

Khi đo lại vẫn sát nhau

Nếu đo đúng cách nhiều lần mà hiệu áp vẫn rất hẹp, nhất là khi kèm mệt lả, khó thở, phù chân, chóng mặt, da lạnh, tiểu ít, đó là tổ hợp cần được khám sớm. Hiệu áp hẹp kèm mạch nhanh, da lạnh ẩm, lơ mơ ở người vừa nôn, tiêu chảy nhiều hay vừa bị thương là tình huống cấp cứu.

Hai số cách xa: thường gặp ở người cao tuổi

Vì sao người già hay có số dưới thấp

Theo tuổi, thành động mạch lớn mất dần độ đàn hồi. Lúc tim bóp, mạch cứng không giãn ra để nhận máu, áp lực đỉnh vọt cao. Lúc tim nghỉ, mạch cứng không co hồi để giữ áp lực, số dưới tụt xuống. Kết quả là kiểu số đo 165/68 mmHg rất hay gặp ở người trên sáu mươi lăm tuổi.

Kiểu này không nên xem nhẹ vì số dưới “đẹp”. Số trên cao ở người cao tuổi vẫn là vấn đề cần bác sĩ theo dõi. Đồng thời, khi điều trị, bác sĩ phải cân nhắc để số dưới không xuống quá thấp; đó là lý do người cao tuổi càng không nên tự chỉnh thuốc.

Ở người trẻ

Người trẻ có hiệu áp rộng lúc nghỉ, như 135/50 mmHg, ít gặp hơn và đáng để ý hơn. Trước hết loại trừ hoàn cảnh: vừa chạy bộ về, đang sốt, vừa uống cà phê, đang hồi hộp. Nếu đo lúc nghỉ đủ, nhiều lần vẫn vậy, nhất là kèm hồi hộp, sút cân, run tay, mệt, khó thở khi gắng sức, nên đi khám để bác sĩ nghe tim và làm các kiểm tra cần thiết.

Người nhà nên làm gì khi thấy hiệu áp lạ

Không cần học thuộc mốc. Chỉ cần làm theo trình tự sau mỗi khi thấy hai số sát quá hoặc xa quá:

  1. Nhìn người trước, nhìn máy sau: người bệnh có tỉnh, có khó thở, có đau ngực, da có lạnh ẩm không.
  2. Nếu có dấu hiệu nặng: gọi 115, không ngồi đo lại.
  3. Nếu người bệnh bình thường: tháo băng, kiểm cỡ băng và vị trí, quấn lại.
  4. Ngồi nghỉ năm phút, đo lại hai lần theo đúng quy trình.
  5. Ghi lại cả hai số, mạch, giờ đo và hoàn cảnh: vừa ăn, vừa uống thuốc, đang sốt, vừa đi tiêu chảy.
  6. Nếu kiểu hiệu áp lạ lặp lại qua nhiều lần đo đúng cách, mang sổ đi khám.

Một lần đo đơn lẻ có hiệu áp lạ, sau đó đo lại bình thường, chỉ cần ghi chú vào sổ.

Khi kể với bác sĩ, nói đủ hai số và hoàn cảnh, ví dụ: “Ba ngày nay mẹ đo buổi sáng hay ra khoảng 165 trên 65, buổi tối cũng tương tự, mẹ không thấy khó chịu gì.” Câu như vậy giúp bác sĩ thấy ngay kiểu số đo mà không cần lật từng trang sổ.

Những hiểu nhầm hay gặp

“Số dưới thấp là huyết áp thấp, không sao.” Ở người cao tuổi, số dưới thấp thường đi kèm số trên cao. Đánh giá phải dựa vào cả hai số, không chỉ số dưới.

“Hai số sát nhau là bệnh tim nặng.” Trong đo tại nhà, nguyên nhân hay gặp nhất là đo sai. Đo lại đúng cách trước khi lo.

“Hiệu áp là chỉ số chẩn đoán.” Hiệu áp chỉ là một gợi ý đi kèm. Bác sĩ dùng nó cùng với khám, tiền sử và các kiểm tra khác. Không tự kết luận bệnh từ một phép trừ.

“Tính hiệu áp mỗi lần đo cho chắc.” Không cần. Ghi đủ hai số là bác sĩ tự tính được. Chỉ cần nhận ra khi khoảng cách bất thường để đo lại và ghi chú.

Khi nào đi khám, khi nào gọi 115

Đặt lịch khám khi hiệu áp hẹp hoặc rộng bất thường lặp lại qua nhiều lần đo đúng cách; khi kèm mệt, khó thở khi gắng sức, phù chân, hồi hộp, sút cân; hoặc khi người cao tuổi có số trên thường xuyên cao dù số dưới thấp. Cách đọc từng số riêng xem ở bài huyết áp bao nhiêu là bình thường.

Gọi cấp cứu 115 khi hai số sát nhau kèm da lạnh ẩm, mạch nhanh, lơ mơ, khó thở, đau ngực, ngất; hoặc ở người vừa mất nước nặng, vừa bị thương mà xuất hiện các dấu hiệu đó. Trong lúc chờ, cho người bệnh nằm, theo dõi nhịp thở và mức tỉnh táo.

Câu hỏi thường gặp

Hiệu áp là gì và tính thế nào?

Hiệu áp là số trên trừ số dưới của huyết áp. Ví dụ đo được 130/85 mmHg thì hiệu áp là 45. Ở người lớn khoẻ lúc nghỉ, hiệu áp thường quanh 40 mmHg theo mốc tham khảo.

Huyết áp kẹt là gì?

Là khi hai số huyết áp quá sát nhau, hiệu áp hẹp bất thường, ví dụ 100/85 mmHg. Khi đo tại nhà, nguyên nhân hay gặp nhất là đo sai, nên cần quấn lại băng và đo lại đúng cách trước.

Người già huyết áp 160/65 có sao không?

Kiểu số trên cao, số dưới thấp rất hay gặp ở người cao tuổi do động mạch cứng dần. Số dưới thấp không làm số trên cao trở nên vô hại; cần bác sĩ theo dõi và không tự chỉnh thuốc.

Hai số huyết áp sát nhau có phải bệnh tim không?

Chưa thể kết luận. Trước hết kiểm lại băng quấn và đo lại đúng cách. Nếu nhiều lần đo đúng vẫn sát nhau, kèm mệt, khó thở hay phù chân, hãy đi khám.

Có cần ghi hiệu áp vào sổ đo huyết áp không?

Không bắt buộc. Ghi đủ số trên, số dưới và mạch là bác sĩ tự tính được. Chỉ cần ghi chú thêm khi thấy hai số sát hoặc xa bất thường để mang theo khi khám.

Hiệu áp rộng ở người trẻ có đáng lo không?

Nếu đo lúc nghỉ đủ, nhiều lần vẫn rộng, nhất là kèm hồi hộp, sút cân, run tay hoặc khó thở khi gắng sức, nên đi khám. Đo ngay sau vận động hay khi đang sốt thì hiệu áp rộng tạm thời là thường gặp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0918.832.283